Ayırt etme gücünden yoksun kimselerin hukukî sorumluluğu (hakkaniyet sorumluluğu)

ÖZETMedeni Kanunu ve Borçlar Kanunu, ayırt etme gücünden yoksun olan, yanimakul surette hareket etme gücüne sahip olmayan kişilere mümkün olduğunca tam birkoruma sağlamaya çalışmaktadır. Zira, bu kimseler, ya aklû güçlerinde var olan bireksiklik sebebiyle, yahut da yaş küçüklüğü sebebiyle makul şekilde hareket etmekabiliyetinden yoksundurlar ve bu nedenle korunmaya muhtaçtırlar.Ayırt etme gücünden yoksun kimseleri Medeni Kanunumuzun 15. maddesinegöre, kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere yaptıkları fiilleri hiçbirhukukû sonuç doğurmaz. Bu anlamda, bu kimselerin ne bir işlem ehliyeti ne de birhaksız fiil ehliyetleri vardır. Dolayısıyla yaptıkları işlemlerden ve eylemlerden kuralolarak sorumlu tutulmaları mümkün olmayıp, aynı maddede, belirtildiği üzerekanundan doğan bazı istisnaların bulunabileceği düzenlenmiştir. Bunlardan bir tanesibelki de en önemlisi, Borçlar Kanunumuzun 54. maddesinin ikinci fıkrasındadüzenlenen hakkaniyet sorumluluğudur. Buna göre, ayırt etme gücünden yoksun birkimsenin işlediği zararlı davranış sonucu meydana gelen zarar, somut olayın şartlarınagöre hakkaniyet gerektiriyorsa, hâkim, zararın, ayırt etme gücünden yoksun kimsetarafından uygun bir şekilde giderilmesine karar verebilir.Hakkaniyet sorumluluğu, tamamen toplumsal adâlet ve fedakârlığındenkleştirilmesi düşüncesinden ortaya çıkmış ve bir yandan ayırt etme gücündenyoksun kimsenin korunması amaçlanırken, bir yandan da zarar gören kimseningördüğü zararın karşılanması amaçlanmaktadır. Bu şekilde çatışan menfaatler arasındaen azından kısmen bir denge sağlanmaya çalışılmaktadır. şte bu amaç doğrultusundahâkim, somut olayın durumuna göre şartları değerlendirerek, zararın kısmen de olsagiderilmesine karar verebilecektir. Hakkaniyet sorumluluğu, haksız fiiller içerisindedüzenlendiği hâlde, koşulları ve mevcut kapsamı içerisinde toplumsal adâletdüşüncesinden oluşan bir kusursuz sorumluluk hâlidir. Hakkaniyet sorumluluğunun,ancak hakkaniyetin gerektirdiği durumlarda söz konusu olması; sorumluluğun hukukûniteliği ve koşulları bakımından haksız fiillerden ve diğer kusursuz sorumlulukhâllerinden farklılıklar taşımasına neden olmaktadır. Çalışmamızda bu konular ortayakonulmuştur.