Ayva genotiplerinin ateş yanıklığı hastalığına duyarlılık düzeylerinin belirlenmesi ve seleksiyon ıslahı

Dünyada ayva üretiminde ilk sırada olan ülkemizde, ateş yanıklığı hastalığının (E. amylovora Burrill) yaygın ve yıkıcı boyutlarda görülmesi ve bu konuda yeterli araştırmanın bulunmaması dikkate alınarak planlanan bu çalışmada, Doğu Marmara ve Ege Bölgesi'nde yapılan surveylerle tolerant ayva tiplerinin selekte edilerek bazı morfolojik özelliklerinin belirlenmesi, izolatların temini, hastalık oranının tespiti ve Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü (ETAE)'nde bulunan ayva genetik kaynakları suni inokulasyonlarla hastalığa karşı testlenmesi amaçlanmıştır. Seleksiyon ıslahı çalışmaları sonucunda 15 genotip hastalığa karşı tolerant olarak belirlenmiş ve hastalık oranları % 0-12 arasında varyasyon göstermiştir. QFBNT20-3 nolu genotip 975 g ile en yüksek ortalama meyve ağırlığına sahip olurken, QFBNT45-4 kırmızı meyve rengi ile dikkat çekmiştir. Survey alanında ortalama hastalık oranı % 4,24 olarak belirlenmiştir. İl bazında; İzmir % 0,54; Manisa % 0,65; Bursa % 2,85; Sakarya % 2,95 ve Denizli % 5,90 olarak tespit edilmiştir. Toplam 27 izolat elde edilmiş, klasik ve moleküler tanı testleri sonucunda bu izolatların 21'inin E. amylovora olduğu saptanmıştır. ETAE Ayva Arazi Gen Bankası'nda muhafaza edilen 56 genotipin, hastalığa duyarlılığı, virülensi yüksek 163, 211 ve 223 nolu izolatların karışımı (107 cfu/ml) ile tam otomatik iklim kontrollü sera koşullarında, 3 farklı dönemde (1 Ekim 2016, 10 Mayıs 2017, 18 Mayıs 2017) gerçekleştirilen suni inokulasyonlarla belirlenmiştir. Üç dönemin değerlendirilmesi sonucunda; en yüksek Hastalık Indeksi (HI) değerini alan (% 51,69) 754 nolu genotip "duyarlı" grupta yer alırken, buna karşılık, en düşük HI değerini alan (% 24,69) 2168 nolu genotip, "orta duyarlı" grupta yer almıştır. Değerlendirilen 56 genotipten 50'si "orta duyarlı" grupta saptanmış, ETAE tarafından geliştirilen Ayva B 35 anacı ile Altın 35, Ege 25 ve Zeybek 35 çeşitleri bu grup içinde daha tolerant olarak ön plana çıkmıştır. Elde edilen bulgular, Türkiye ayva genetik kaynaklarının hastalığa karşı tolerans açısından önemli olduğunu ve ileride gerçekleştirilecek ıslah çalışmalarında genitör olarak değerlendirilebileceğini işaret etmektedir.