Azerbaycan bankacılık sisteminin performans analizi: Veri Zarflama Yöntemi uygulaması

Finansal sistem içerisinde toplamış olduğu tasarrufları sermayeye dönüştürebilme özelliğine sahip bankacılık sistemi, Azerbaycan'da finansal aracılık boyutuyla finansal sistemin en önemli halkası durumundadır ve ekonomik sistemin etkili ve dayanıklı olarak sürdürülmesi açısından stratejik bir rol oynamaktadır. Nitekim bankacılık sisteminin performansı, günümüz teknolojik ilerlemeler paralelinde gelişen rekabet yoğunluğu içerisinde gücü ve sağlamlığı açısından giderek ön plana çıkan bir unsur olmakla birlikte, ekonomik büyümeye yardımcı olabilmesi, finansal buhran riskini azaltabilmesi gibi olumsuzlukların önlenebilmesi açısından da hayati bir önem taşımaktadır. Azerbaycan Bankacılık Sistemi (ABS), 2008-2017 yıllarını kapsayan dönemde özellikle dışsal faktörlerin etkisiyle belirli dalgalanmalar yaşamış ve buna bağlı olarak kapsamlı rehabilitasyon süreci geçirmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, ABS'de yer alan bankaların sahip olduğu özellikleri göz önünde bulundurarak, istenilen mal ve hizmetlerin (çıktıların) elde edilmesi sürecinde kaynaklarını (girdilerini) hangi seviyeye kadar (ne kadar etkin) kullandıklarının tespit edilmesi ve buna bağlı olarak bankaların sürdürülebilir büyüme politikalarını hayata geçirebilmeleri sürecindeki performanslarının değerlendirilmesidir. Bu maksatla çalışmada etkinlik ve verimlilik analizleri yapılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, kavramsal ve tarihsel gelişime ilişkin bilgiler verilmiş, dünyada ve Azerbaycan'da yakın geçmişte yaşanan ekonomik gelişmeler ve kriz ve konulan ekonomik hedeflere ulaşmak için uygulanan finansal sistem yapılanmaları üzerinde durularak ABS'nin bugün gelinen konumu belirlenmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde, ABS'nin yapısal özellikleri ve günümüz Azerbaycan bankacılık sisteminin performansı açısından genel durumu incelenmiştir. Son bölümde ise, 2008-2017 yıllarını kapsayan dönemde parametrik olmayan bir yaklaşım olan Veri Zarflama Analizi kullanılarak, çeşitli etkinlik ölçüleri tahmin edilmiştir. Toplam Faktör Verimliliğini değerlendirmede, Malmquist Endeksi kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca, Panel Veri ve Panel Logit modelinden yararlanılarak bankaların etkinliği üzerinde etkili olan bankaya özgü faktörlerin etkisi irdelenmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre, inceleme döneminde, teknik, saf teknik, ölçek etkinliklerinde önemli bir etkinlik kazanımı elde edilememiştir. Çalışmanın diğer sonuçlarına göre ise ABS'de teknik etkisizliğin temel kaynağı, saf teknik etkisizlikten çok ölçek etkisizliği olmuş; analize dahil edilen bankaların büyük bir çoğunluğu ölçeğe göre azalan getiriden kaynaklanan ölçek etkisizliğine sahip oldukları görülmüştür. Bununla birlikte, bankaların etkinlikleri sahiplik yapısı ve ölçeğe göre farklılıklar göstermiştir. Ayrıca çalışma kapsamında ele alınan dönem içerisinde, etkinlik artışından çok teknolojik ilerlemeye bağlı verimlilik artışı elde edilmiş; uzun ve kısa dönemlerde aktif karlılığı (ROA) ve özsermaye karlılığı (ROE) rasyolarının içsel belirleyicilerden kaynaklanan (likidite riski, sermaye yeterlilik oranı, aktif büyüklüğü ve emeğin fiyatı) negatif ve anlamlı bir etkiye sahip oldukları görülmüştür. Azerbaycan Bankacılık Sistemi, Bankacılık Sisteminin Etkinliği, Performans Analizi, Veri Zarflama Analizi, Malmquist Verimlilik Endeksi