Azerbaycan dış politikasında dağlık Karabağ sorunu ve Ermeni sorunu: Çözümler, öneriler

ÖZETDoktora TeziAzerbaycan Dış Politikasında Dağlık Karabağ Sorunu ve Ermeni Sorunu:Çözümler, ÖnerilerAdalet İBADOVDokuz Eylül ÜniversitesiSosyal Bilimleri EnstitüsüKamu Yönetimi Anabilim DalıKamu Yönetimi ProgramıSSCB'nin dağılmasıyla birlikte bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan, çokciddi dış politika sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştır. Bu sorunlardan enönemlisi Ermenistan'la yaşanan Dağlık Karabağ sorunudur. SSCBkurulmadan önceki dönemde Azerbaycan'ın yaşamış olduğu Ermeni Sorunu,1989'den itibaren Dağlık Karabağ'da ortaya çıkan çatışmalarla tekrargündeme gelmiştir. 1994 yılına kadar süren çatışmalar sonucu çok sayıda insanölmüş ve yaralanmış, binlerce Azerbaycanlı Ermeniler tarafından yaşadıklarıyerlerden sürülmüştür. Azerbaycan topraklarının %17'si Ermenistan'ın işgalialtında kalmıştır. Sorunun başlangıcından bugüne kadar yürütülen görüşmelersonucu barış elde edilememiştir.Bu çalışmada Dağlık Karabağ sorununun tarihsel kökleri ve bugünkünedenleri incelenmiş, bölgede yaşanan çatışmaların doğurduğu sonuçlaradikkat çekilmiştir. Ayrıca sorunun çözümü sürecinde uluslararası kuruluşlarınsunmuş oldukları teklifler Azerbaycan Dış Politikası açısından ele alınarakdeğerlendirilmiş, sorunun çözümü konusunda Azerbaycan'ın ve Ermenistan'ınyaklaşımları ortaya konulmuştur. Bölgesel uluslararası bir sorun halinedönüşmüş olan Dağlık Karabağ sorunu karşısında bölge devletlerinin veuluslararası kuruluşların tutumları incelenerek Azerbaycan'ın atması gerekenadımlar konusunda öneriler sunulmuştur.Azerbaycan'ın sorunun barışçıl yollardan çözümü konusunda bugünekadar sürdürmüş olduğu kararlı tutumundan vazgeçmemesi gerekmektedir.Bölgenin sahip olduğu enerji kaynakları ve buna bağlı olarak gerçekleşmekteolan projeler Azerbaycan'ın stratejik önemini daha da artırmaktadır.Azerbaycan bu durumu görüşmelerde avantaj olarak kullanırken uluslararasıkamuoyunu haklı olduğu konusunda ikna etmeye çalışmalıdır.Uzun süreden beri kalıcı, barışçıl bir çözüm bulunamayan DağlıkKarabağ sorununun biran önce siyasal yollardan çözümlenmesi Azerbaycan veErmenistan'la birlikte bölgesel barışa da katkı sağlayacaktır.Anahtar Kelimeler: 1) Dağlık Karabağ, 2) Azerbaycan,3) Ermenistan, 4) Sorun, 5) İşgal