Azerbaycan'ın 2020 Karabağ Askerî Operasyonu sürecinde Türk dış politikası: Neoklasik realist bir çerçevede söylemin tematik analizi

Bu çalışma, Azerbaycan'ın 2020 Karabağ Askerî Operasyonu sürecinde Türk dış politikasını neoklasik realizm çerçevesinde incelemektedir. Neoklasik realizm, uluslararası sistemin yarattığı fırsat ve kısıtların, liderin algısı ve devletin kurumsal yapısı gibi birim düzeyindeki değişkenler aracılığıyla dış politikaya aktarıldığını öne sürer. Bu çerçevede araştırmanın amacı, Türkiye'nin Karabağ sürecindeki dış politika söylemini analiz ederek sistemik koşulların lider algısı üzerinden nasıl dönüştürüldüğünü ve dış politika davranışına nasıl yansıdığını ortaya koymaktır. Ayrıca, Karabağ sürecine yönelik terminolojik tercih olarak "askerî operasyon" ve "müdahale" ifadeleri benimsenmiş; bu tercihlerin hukuki ve analitik gerekçeleri tartışılmıştır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Şubat 2020–Haziran 2021 döneminde yaptığı konuşmalar, basın açıklamaları ve sosyal medya paylaşımları tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Söylemler, "tehdit", "fırsat", "kimlik inşası", "ittifak dili", "meşruiyet", "diplomatik manevra" ve "askerî–sivil araç ayrımı" temaları altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, Türkiye'nin dış politika söyleminin üç aşamada —operasyon öncesi (tehdit), operasyon dönemi (ittifak) ve operasyon sonrası (zafer)— belirgin bir dönüşüm geçirdiğini göstermektedir. Süreç, Ortak Gözlem Merkezi ve Şuşa Beyannamesi gibi adımlarla kurumsal bir zemine taşınmış; Türkiye–Azerbaycan ilişkileri stratejik ortaklıktan fiilî müttefikliğe evrilmiştir. Analiz, Türkiye'nin Karabağ sürecindeki dış politikasının yalnızca sistemin dayattığı koşullara verilen tepkilerle açıklanamayacağını; liderin tehdit ve fırsat algılarının bu politikayı yönlendiren temel unsur olduğunu ortaya koymuştur. Bu yönüyle çalışma, Karabağ örneği üzerinden sistem–lider–politika çıktısı etkileşimini lider söylemleri aracılığıyla görünür kılarak, dış politika analizinde lider algısının açıklayıcı gücünü ampirik olarak ortaya koymaktadır.