Azerbaycan'da Türk milliyetçiliğinin oluşum süreci üzerine genel değerlendirmeler

Tez çalışmasının amacı, Kafkasya bölgesinde bulunan Türklerin bölgedeki etkin rolünü, Rus Çarlık rejiminin yayılma politikasına karşı verdikleri mücadeleyi, ilk bağımsızlık faaliyetlerini, Sovyet Rusya'nın işgaline ve Ruslaştırma politikasına karşı Türklerin uyanış hareketlerini, Türk burjuva ve entelektüel kesimlerinin Türkçülüğü yaymak için gösterdikleri çabaları ortaya çıkarmaktır. Bu çalışmada XIX. yüzyıldan itibaren Azerbaycan devletinin sınırları içerisinde Türkçülüğün oluşmasını tetikleyen iç ve dış etkenler, Türk milliyetçiliğinin ortaya çıkışı, gelişim süreci, çizdiği yol ve bu hususta verilen mücadeleler hakkında değerlendirme yapılmış ve bilgiler verilmiştir. Azerbaycan'da Türk milliyetçiliğinin toplumsal hayattaki yansımaları, Azerbaycan'ın iç ve dış ilişkilerindeki etkisi analiz edilmiştir. Birinci bölümde, tezin kapsamını saptamak, konsept dahilinde temelini oluşturmak ve konunun kavranması için birbirinin yerine yaygın olarak kullanılan millet, etnisite, milliyetçilik ve ulus devlet gibi nosyonlardan bahsedilmiştir. Milliyetçiliğin doğuşunu, millet ile milliyetçiliğin hangi dönemde nasıl ortaya çıktığını inceleyen kavramsal çerçeve açıklanmıştır. İkinci bölümde, Çar ve Sovyet dönemi işgali sonucunda Azerbaycan topraklarında yaşanan siyasi, sosyal ve kültürel değişiklikler üzerine Türklerin etnik kimliklerinin yok edilmesine karşı halkın tepki göstermesi, Rus emperyalizminden kurtulmak için yapılan çalışmalar ve bu süreçte yürütülen olumlu adımların etkileri vurgulanmıştır. Üçüncü bölümde, Azerbaycan halkının davası için verdiği mücadelede Azerbaycan'ın ileri gelenleri olan burjuva ile entelektüellerin Türk Milliyetçiliği ve Turancılık ideolojisine olan etkileri incelenmiştir.