Azerbaycan'da yaşayan Z kuşağı tüketicilerin "Made in Turkey" etiketli ürünlere yönelik davranışları: Bakü ilinde bir araştırma

Küresel pazarların gün geçtikçe geliştiği ve önem kazandığı, rekabetin kaçınılmaz olduğu bu dönemde, ürünün ülkesine/menşeine yönelik algılar da değişmektedir. Küreselliğin oluşması ve gelişmesiyle birlikte, insanlar sınır tanımaksızın istedikleri ve arzu ettikleri ürün ve hizmetlere kolaylıkla ulaşabilmektedir. Tüketiciler bir ürün veya hizmeti satın almaya karar verirken iki faktörden etkilenmektedirler. Bunlar içsel ve dışsal faktörlerdir. "Bu faktörler, sosyo-kültürel, psikolojik ve ekonomik olduğu kadar, ürün özellikleri, kalitesi zenosentrik eğilimler ya da ürünün menşe ülkesi gibi faktörler de olabilmektedir". Menşei ülke (country of origin COO) kavramı, tüketicilerin ürünü satın alması ve değerlendirme sürecini etkileyebilecek önemli bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Tüketiciler menşei ülkeden etkilenerek farklı ürün gruplarında yerli ve yabancı ürünlere yönelik farklı tercihlerde bulunmaktadır. Menşei ülke kavramıyla beraber zenosentrizm kavramı da oldukça etkili bir diğer faktördür. Bu bağlamda, çalışmada Azerbaycan Z kuşağı tüketicilerinin satın alma niyetleri üzerindeki menşei ülke, ülke imajı ve zenosentrizm etkisi araştırılmıştır. Literatürde Z kuşağı'nın başlangıç tarihi, farklı kaynaklarda farklı yılları kapsamaktadır. Bu tarih bazı kaynaklarda 1995-2010 (Suderman, 2016), bazı kaynaklarda ise 1990-1999 (Sezgin, 2018; Tulgan, 2013) olarak gösterilmektedir. Bu bağlamda, çalışmada Z kuşağı, 18-24 yaş aralığı ele alınarak incelenmiştir. Azerbaycan'da yaşayan Z kuşağı tüketicilerin Türk ürünlerini satın alma sürecinde demografik özellikler (eğitim, gelir, meslek ve cinsiyet) ile menşe ülke, ülke imajı ve zenosentrizm arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılarak online anket tekniği ile veriler toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerine göre Azerbaycan'daki Z kuşağı tüketicilerin "Made in Turkey" ürünlerini satın alma kararında menşe ülke ve zenosentrizm etkileri incelenmiştir. Tezin birinci kısmında kuşaklar, kuşak türleri hakkında bilgi verilmiş, daha sonra ise Z kuşağı ve Z kuşağı özellikleri incelenmiştir. İkinci bölüm ise Satın alma davranışları kavramı ile, bu davranışları etkileyen faktörleri kapsamaktadır. Buna ek olarak, menşei ülke, ülke imajı ve zenosentrizm kavramları da geniş bir biçimde açıklanmıştır. Son bölümde ise araştırmanın genel amacı, kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi verilmiş daha sonra elde edilen veriler istatistiksel analizlerin yardımıyla SPSS programında test edilmiştir. Çalışmada kullanılan testler farklılık testleri (ANOVA, T testi, Mann Whitney-U), Regresyon ve Korelasyon testleridir. Veri toplamak amacıyla Azerbaycan'ın Bakü ilinde yaşayan 405 Z kuşağı tüketiciye online olarak ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre gelir düzeyi daha az yani 2801-3500 TL olan tüketicilerin Zenosentrizm, Ülke İmajı ve Menşe ülke algıları daha fazladır. Aynı zamanda Cinsiyet, meslek ve eğitim grupları ile Zenosentrizm, Ülke imajı, Menşei ülke ve Satın alma niyeti arasındaki farklılıklar incelenmiş ve istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Diğer yandan tüketicilerin kullanma sıklığı ve harcama miktarı arttıkça "Made in Turkey" etiketli ürün alma niyetlerinin de arttığı korelasyon analizinden çıkan sonuçlar arasındadır. Ülke İmajı ve Zenosentrizm algılarının da satın alma niyetine büyük ölçüde etki ettiği tespit edilmiştir.