"Azîzü't-Tefâsir" tefsirine göre Yûsuf kıssasındaki eğitim ve nefis terbiyesinin boyutları

Bu çalışmamızda son devir İslam âlimlerinden Afganistanlı Şeyh Sultan Azîz'in (1936-2013) Peştuca yazdığı "Azîzü't-Tefâsir" adlı eserden Hz. Yûsuf (a.s.) kıssası özelinde, eğitim ve nefis terbiyesi konuları ele alınacaktır. Bu vesileyle, Şeyh Sultan Aziz'in İslam dininin ilim ve fen, eğitim-öğretim alanlarındaki mirasın canlandırılmasına yaptığı katkılar tanıtılacaktır. Çalışmamızda bugün Afganistan'ın resmî dili olan Peştuca kaleme alınan en önemli tefsirlerden biri olan "Azîzü't-Tefâsir", Yûsuf kıssası özelinde tanıtılacaktır. Bu esnada müellifin metodu belirlenmeye çalışılacaktır. Aynı zamanda müellifin, eğitim-öğretim ve nefis terbiyesi bağlamında pek çok konuyu içine alan Yûsuf kıssasını tefsir ederken, bunların genel olarak Afgan toplumuna yansıması ve etkilerine dair yapmış olduğu değerlendirmelere işaret edilecektir. Araştırma, şu soruları cevaplamayı amaçlamaktadır: 1. "Azîzü't-Tefâsir", eğitim-öğretim yönüyle incelendiğinde öne çıkan konular nelerdir? 2. Şeyh Sultan Azîz'in tefsirini, benzerlerinden farklı kılan yönler nelerdir? 3. Yûsuf suresinde ele alınan konuların, nefis terbiyesi bağlamında önemi nedir? Bu çalışmamızın, eğitim alanında özellikle de nefis terbiyesi metodunu kullanarak İslam'a davet çalışmaları yapanlara yeni ufuklar açacağını ümit etmekteyiz. Tefsirin İslam coğrafyasının geniş bir alanında konuşulan Peştuca yazılmış olması araştırmacılara ve akademisyenlere, bu bölgede gerçekleştirilen ilmî faaliyetlerin boyutları hakkında fikir de verecektir. Diğer taraftan bu mütevazı araştırmamızın eğitim-öğretim ve nefis terbiyesi alanlarında çalışma yapacaklara Kur'ânî bir bakış açısı kazandıracağını ümit etmekteyiz. Tezde çeşitli önerilerde de bulunulmuştur: 1. Peygamber kıssalarını incelemek, Kur'ân ayetlerini toplayıp bunları özel bilimsel araştırmalara ayırarak doktrinsel, ahlaki ve psikolojik boyutlarını ve eğitim uygulamalarının kapsamını açıklamaya önem vermek gerekir. 2. İmanın sağlam bir şekilde yerleşmesi için Yûsuf aleyhisselam'ın kıssasını, onun niteliklerini ve kazanımlarını eğitim müfredatında sunmak. 3. Afganistan'da ve İslam toplumunda öğretmenleri seçerken çağdaş Müslüman öğretmen için gerekli olan bir dizi inanç, ahlaki, sosyal ve psikolojik niteliklere odaklanmak.