Babertî'nin el-İnâye adlı eserinde fıkıh usûlü tatbiki

Bu tezin amacı, Babertî'nin 'el-İnâye' adlı eserinde, fıkıh usûlü ilminin kaide ve esaslarının şer'î nasslara tatbik edilerek; fıkhî hükümlerin istinbat ediliş keyfiyetini göstermektir. Bu itibarla çalışmada bir usûl ve fıkıh âlimi olan Babertî'nin hayatı kısaca özetlenerek; el-İnâye'den tespit edilen usûl tatbikine yönelik örnekler, klasik Hanefî usûl eserleri sistematiğine göre zikredilip değerlendirilmektedir. Babertî'nin şahsî yaklaşımları ile usûl kaidelerini tatbik ettiği örnekler de yine ilgili konular içerisinde zikredilmektedir. El-İnâye'de sağlam bir usûl-furû irtibatının varlığı ve pekçok fıkhî meselenin fıkıh usûlü verilerine göre elde edilişinin ortaya konulduğu görülmektedir. Bu durum, sadece mezheplerin teşekkül sürecinde değil; fıkıh ilminin duraklama döneminde de fıkıh usûlünün aktif bir şekilde kullanıldığı sonucuna ulaştırmaktadır. Bu, aynı zamanda şer'î bilgi üretilirken usûlden müstağni kalınamayacağı ve güncel hukukî problemlerin sağlıklı bir çözüme kavuşturulabilmesinin, usûl ilminin etkin bir şekilde kullanılmasına bağlı olduğu anlamına gelir. Genel itibariyle çalışmadan elde edilen diğer sonuçlara göre fıkıh usûlü, amelî sonuçlar üretmek için var olan bir ilimdir ve onun birincil işlevi fıkıh üretmektir. Bu ilme vakıf olmanın yolu ise, geniş fıkıh eserlerini mütalaa etmekten geçmektedir. Özel olarak ulaşılan sonuçlara göre; Babertî, şahsî yaklaşımları ile usûl kaidelerinin uygulanması ve gelişmesine katkısı olmuş bir usûlcüdür. Diğer taraftan Hanefî mezhebinin furûu, usûlü ile uyum içerisindedir.