Duality in context: Multi-level approach to dual citizenship in Turkey

Günümüzde vatandaşlık kurumu, gittikçe artan sayıda devletin çifte vatandaşlığı kabul etmesi yönünde istikrarlı bir eğilim göstermektedir. Çifte vatandaşlığın devletler tarafından hoşgörülmesi ile birlikte birden fazla vatandaşlığı olan kişilerin artması ise hak ve yükümlülükler, katılım ve kimlik ile ilgili bir çok soruyu beraberinde getirmektedir. Bu sorularla ilgili olarak, çifte vatandaşlık literatüründe coğrafi ve bağlamsal sınırlar oluşmuş, yoğunlukla Batı'nın geleneksel olarak göç kabul eden ülkelerine odaklanılmıştır. Bu çalışmada ise çifte vatandaşlık kurumu göç alan ülke kimliğini yeni taşımaya başlamış olan Türkiye üzerinden farklı bir çerçeve ve coğrafi bağlamda incelenmektedir. Çifte vatandaşlığın geleneksel vatandaşlık kavramı üzerindeki etkileri Kymlicka ve Norman'ın (2000) statü, etkinlik ve kimlik içeren vatandaşlık boyutları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kapsamlı bir analiz için araştırmada göçmen alan ülke, gönderen ülke ve göçmenleri içeren üçlü bir yapıya yer verilmiştir. Bu üçlü yapıda, göç alan ülke Türkiye olarak kabul edilirken gönderen ülkeler ise Türkiye'ye en fazla sayıda göçmen gönderen Azerbaycan, Bulgaristan, Gürcistan, Almanya, İran, Irak, Rusya, Suriye, Türkmenistan, Ukrayna ve Özbekistan olarak belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, bu aktörlerin algıları ve uygulamaları temelinde bakıldığında, çifte vatandaşlığın geleneksel vatandaşlığı temelinden sarstığını ancak göçmenlerin çifte vatandaş olmalarının Türkiye'ye entegrasyonunu etkilemediğini göstermektedir. Ancak çifte vatandaşlık, hak ve ödevler, katılım ve kimlik bağlamında tam anlamıyla işleyen iki ayrı vatandaşlık olarak düşünülmemektedir. Çifte vatandaşlık kavramının varsaydığı iki simetrik vatandaşlık olgusunun aksine bu vatandaşlıkların işlevini sürdüren iki vatandaşlık olmadığı, göçmen kimliğine bağlı olarak iki vatandaşlığın da farklı boyutlarında eksikliklerle tecrübe edildiği anlaşılmaktadır. Çifte vatandaşlıkta göçmenlerin, göç veren ve göç kabul eden devletlerin perspektifleri aracılığıyla vatandaşlığın farklı boyutlarının işlevlerini yitirmesi ve asimetrik olması ile ilgili olarak bu çalışma bütünden az, bir buçuk vatandaşlık anlamında "sesqui vatandaşlık" nosyonunu ortaya koymuştur. Bu nosyon, aktörlerin çeşitli vatandaşlık boyutlarıyla simetrik olmayan ilişkilerini ortaya çıkarmakla kalmayıp çifte vatandaşlık üzerinden yeni bir farklılaşma sunmaktadır.