Bala ilçesi ağzı

Bu tez, Anakara'ya bağlı Balâ ilçesinin kısa tarihi, etnik yapısı ve dil özellikleri ile ilgili bilgiler içermektedir. Ayrıca, tezin sonunda yazı dilinde kullanılmayan veya az çok şekil değişikliğine uğramış kelimelerin yazı dilindeki karşılıklarının verildiği bir sözlük bulunmaktadır. Çalışmamızın giriş kısmında Balâ ilçesi ile ilgili birtakım genel bilgiler bulunmaktadır. Ayrıca bu bölümde, Balâ'nın kuruluşu, ilçeye Balâ isminin veriliş nedeni, idari teşkilatlanması ve ilçeyle ilgili bazı istatistik? bilgiler vardır. Yine bu bölümde Balâ ilçesinin etnik yapısı ile ilgili de bazı bilgiler verilmiştir. Burada, Oğuz boylarından, özellikle Afşar ve Bayat boyunun bölgeye yerleşerek, buraları bir Oğuz-Türkmen ili hâline getirdiği anlatılmaktadır. Tezin ilk bölümünde Balâ ilçesi ve köylerinden derlenen metinlerin incelenmesiyle ortaya konulmuş olan, Balâ ilçesi ağzının ses bilgisi özellikleri bulunmaktadır. Burada Balâ ilçesi ağzında kullanılmakta olan ve yazı dilinden farklı olan sekiz ünlü ile beş ünsüz ve bunların özellikleri, Balâ ilçesi ağzında bulunan uzun ünlüler ve bunların oluşma sebepleri, kısa ünlüler, geniz ünlüleri, ünlü uyumu, ünlü değişmeleri, ünlü düşmesi, ünlü türemesi ve bunların sebepleri ele alınmaktadır. Ayrıca ünsüzler konusunda da yazı dilinden farklı olarak Balâ ilçesi ağzında kullanılan ünsüzlerin özellikleri ile ünsüz değişmeleri başlığı altında ünsüzlerin tonlulaşması, tonsuzlaşması, süreklileşmesi (sızıcılaşma, akıcılaşma), süreksizleşmesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz ikizleşmesi, hece kaynaşması, hece yutumu, ünsüz göçüşmesi ve vurgu gibi konular üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Balâ ilçesi ağzının şekil bilgisi özellikleri örneklerle ele alınmıştır. Bu bölüm iki ana başlık altında incelenmiştir. İsimler ve fiiller. İsimler konusunda Balâ ilçesi ağzında kullanılan isim yapma ekleri ve isim çekim ekleri ele alınarak yazı dili ile gösterdiği farklılıklar ortaya konulmuştur.138 Ayrıca, Balâ ilçesi ağzında kullanılan zamir, sıfat ve zarflar da bu konu başlığı altında incelenmiştir. Fiiller konusunda da fiil yapma ekleri ve fiil çekim eklerinin Balâ ilçesi ağzındaki kullanılış şekilleri ele alınmıştır. Ayrıca Balâ ilçesi ağzında ek fiil, fiilimsiler ve edatların kullanılışları da bu bölümde örneklerle ortaya konulmuştur. Sonuç bölümünde ise Balâ ilçesi ağzının tespit ettiğimiz dil özellikleri maddeler hâlinde sıralanmıştır. Kaynakça bölümünde çalışma sırasında faydalanılan kaynakların künyeleri bulunmaktadır. Diğer bir bölümde ise Balâ ilçesinin çeşitli köylerinden derlenen ve bu tez çalışmasına kaynaklık eden metin parçaları bulunmaktadır. Bu metinler yaklaşık kırk kişi ile herhangi bir konu ile ilgili yapılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Son bölümde ise yazı dilinde kullanılmayan veya yazı dilinde kullanılıp da çeşitli ses farklılıkları nedeniyle anlaşılmayan bazı kelimelerin anlamlarının verildiği bir sözlük bulunmaktadır.