Balkanlar'da Bizans-Türk ilişkileri (IV-X. yüzyıllar)

Balkan Yarımadası çok eski devirlerden beri doğudan batıya doğru ilerleyen veya kuzeyden Tuna Nehrini aşarak Akdeniz'e inmek isteyen ve bazen de Cihanşümul İmparatorluklar kurmak isteyen kavimlerin önemli bir geçit yolu ve devletlerin mücadele alanı olmuştur. Balkanlar'da güçlü bir hakimiyet kurmak isteyen Makedonya Krallığı'na karşı önemli mücadeleler veren Roma İmparatorluğu M.Ö II. Yüzyılda yarımadaya hakim olunca bölgede bir sükûnet dönemi başlamıştır. Ancak Kavimler Göçü'nün başlamasıyla bu sükûnet dönemi sona ermiş Roma İmparatorluğu, nüfus olarak çok kalabalık olan bu toplumların Tuna'yı geçerek güneye inmesini engelleyememiştir.IV.yüzyılın sonlarından itibaren Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasından sonra ise Balkan Yarımadası Doğu Roma İmparatorluğu hakimiyetine geçmiştir. Yine aynı yüzyılın sonlarına doğru İtil Nehrini geçerek Avrupa önlerinde görünen, Doğu Roma İmparatorluğu topraklarını ele geçirerek, Cihanşümul bir imparatorluk kurmak isteyen Avrupa Hunları, özellikle Attila döneminde büyük bir yükselişe geçmiş yaklaşık bir asır boyunca Doğu Roma İmparatorluğu'nun Balkan politikasında belirleyici unsur olmuşlardır. Ancak, Avrupa Hun İmparatorluğu'nun güçlü hükümdarı Attila'nın 453 yılında ölümüyle Doğu Roma İmparatorluğu büyük bir tehlikeden kurtulmuştur.VI. yüzyılda Avarlar'ın Slavları itaat altına alarak güçlü bir devlet kurmaları ve Balkanlar'da sınırlarını genişletmeleri üzerine o sıralarda İran ile savaşlar yapan Doğu Roma İmparatorluğu çok zor bir durum içine girmiştir. İmparator Heraklios(610-641) döneminde Avarlar ile barış yapılarak İran ile meşgul olunmak istendiyse de 626 yılında Avarlar, İran ile ittifak yaparak İstanbul'u kuşattılar. Bu kuşatmada başarılı olamayan Avarlar hakimiyeti altındaki kavimlerin isyanları nedeniyle zayıflamaya başlayınca Doğu Roma İmparatorluğu bir kez daha rahatlamış ve bir tehlike daha böylece atlatılabilmişti. Ancak Doğu Roma İmparatorluğu, Balkanlar'da eski üstünlüğünü kurabilme fırsatı yakalamasına rağmen VII. yüzyıl ortalarında başlayan İslam fütühatı nedeniyle başarıya ulaşamamıştır.VII. yüzyılın sonlarında Türk asıllı Bulgarlar'ın lideri Asparuh komutasında Balkan Yarımadasına gelişleri Doğu Roma İmparatorluğu'nu Balkanlar'da yeni ve güçlü Bulgar Devleti ile karşı karşıya bırakmıştı. VIII. yüzyılın sonlarında İslam dünyasındaki karışıklıkları fırsat bilen Doğu Roma İmparatoru V. Konstantin(741-775), Bulgarlar üzerine yaptığı arka arkaya seferlerle onları askerî gücünü kırmıştır. 802 yılında Bulgar tahtına çıkan Krum Han, Doğu Roma İmparatorluğu'nun bu başarılarına büyük bir darbe vurmuş ancak Krum'un aniden ölümüyle Doğu Roma İmparatorluğu bu tehlikeyi atlatabilmiştir. Bundan sonra uzun bir süre barış dönemi yaşanan Bulgar-Doğu Roma ilişkileri 893 yılında Bulgar tahtına çıkan Çar Symeon döneminde gerginleşmiştir. 927 yılında Symeon'un ölümünden sonra Bulgaristan tekrar Doğu Roma İmparatorluğu'na boyun eğerken Balkan ülkelerinde de İmparatorluğun nüfuzu sağlamlaşmaya başlamıştır. İmparator Nikephoros Phokas(963-969) zamanında barış döneminin yine sona ermesi üzerine Doğu Roma İmparatorluğu, Rus hükümdarı Svyatoslav'a başvurdu. Bunun üzerine Ruslar kısa zamanda Bulgarlar'ı mağlup ederek ülkelerini işgal etti. Ancak yanlış bir politika izleyen Doğu Roma İmparatorluğu bu kez karşısında daha güçlü bir düşman olarak Ruslar'ı bulmuştur. 976-1014 yılları arasında Samuel Bulgar Devleti'ni yeniden kurduysa da İmparator II.Basileios(976-1025) uzun süren savaşlar sonrasın da 1014 yılında kesin olarak Bulgar Devleti'ne son vermiştir. Böylece Balkan Yarımadası tamamen Doğu Roma İmparatorluğu hakimiyetine girmiş oldu. Bütün bunlar yaşanırken VI. ve X. yüzyıllar arasında yaklaşık dört asır boyunca Doğu Avrupa tarihinde önemli bir rol oynayan Hazarlar ise Doğu Roma İmparatorluğu'nun Balkan ve İran politikalarında çoğunlukla İmparatorlukla ittifak halinde hareket edip dönemin tarih akışı içerisinde yer almışlardır.Anahtar Kelimeler: Roma, Doğu Roma İmparatorluğu, Hunlar, Avarlar, Bulgarlar, Hazarlar, Balkanlar.