Bankacılık sektöründe bilanço dışı risklerin analizi ve ölçülmesi

İşletmenin fonksiyonlarından muhasebe ve finansman işletmenin başarısının sağlanmasında kilit rol üstlenmektedir. Bu fonksiyonların sağlıklı şekilde işlememesi halinde işletmenin yaşamı son bulabilmektedir. Finansman sayesinde işletme ihtiyacı olan fonları sağlarken, muhasebe sayesinde ise işletme ile ilgili mali bilgiler toplanır, analiz edilir, ölçülür, kayıt altına alınır ve herkesin yararlanabileceği bir formata getirilir. Finans ve muhasebe bilimlerinin birbirlerini etkilediği birçok ortak alan mevcuttur. Bunlardan biri de bilanço dışı işlemler alanıdır. Bilanço dışı işlemlerin kullanımı özellikle bankacılık sektöründe karşımıza çıkmakta ve firmanın gerçek kaldıraç durumunun gizlenmesi başta olmak üzere çeşitli amaçlarla geçekleştirilmektedir. Bununla birlikte bilanço dışı işlemlerin en önemli sonucu bilanço dışı riskleri meydana getirmesidir. Bankacılık alanında bilanço dışı işlemler ve risklerine ilişkin genel düzenlemeler hem ulusal hem de uluslararası mevzuatlarda yer almaktadır. Uluslararası mevzuat olarak temel nokta Basel Kriterleri olup; bilanço dışı işlemlere ilişkin düzenlemeler özellikle ABD Mortgage Krizi'nden sonra en yoğun çalışılan alan olmuştur. Buna paralel olarak Türkiye'de bankacılık sektörünü düzenleyen mevzuatlarda konuyla ilgili olarak gerekli güncellemeler sürekli olarak revize edilmektedir. Bankacılık sektöründe bilanço dışı riskler hem Türkiye'de hem de diğer ülkelerin bankaları üzerinde olumsuz sonuçlar meydana getirmektedir. Türkiye'de 2000 – 2001 Krizi'ne yol açan batan bankalar örneklerinde hakim ortak istismarlarının yoğun şekilde bilanço dışı işlemler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Öte yandan 2007 – 2009 Küresel Finansal Kriz'inde dünya örneklerinden yola çıkıldığında ise küresel bankaların yüksek kar elde etmek amacıyla bilanço dışı işlemlere aşırı eğildikleri ve yüksek tutarlarda bilanço dışı risklere maruz kaldıkları anlaşılmaktadır. Buradan hareketle bankacılık sektöründe bilanço dışı risk üzerinde hangi faktörlerin etkili olduğunu anlaşılması önem taşımaktadır. Türkiye'de bu alanda ilk yapılan çalışmalardan biri olan tez bankacılık sektöründe bilanço dışı riski etkileyen faktörlerin tespitini amaçlamıştır. Literatüre bağlı kalınarak mikro ve makro değişkenlerden seçilen çeşitli parametreler Genelden Özele Hendry Ekonometrik Yöntem ile analiz edilmiş ve hangi değişkenlerin ne yönde bilanço dışı risk üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Bulunan sonuçların genel olarak literatürle uyumlu olduğu anlaşılmaktadır.