Başıbüyüklü (Yozgat) kalsedonlarının mineralojik, jeokimyasal ve gemolojik incelemesi

Çalışma alanı, Kırşehir Masifinin orta kısımlarında bulunan, Yozgat ili merkez ilçesine bağlı Başıbüyüklü Köyü ve yakın çevresindeki kalsedon oluşumlarını da içine alan Yozgat-I33-a3-b4-c1 ve d2 paftalarındaki yaklaşık olarak 80 km2 lik bir alanı kapsar. Çalışma alanında yüzlek veren Eosen yaşlı bazaltik karakterli volkanik kayaçlar, çatlak ve boşluklarında kalsedon, kuvars, zeolit ve kalsit gibi ikincil minerallere ev sahipliği yapmaktadırlar. Bölgedeki kalsedon oluşumları; genellikle ince bantlı yapılı, mavi ve gri renkli birkaç cm.'den 30 cm.'ye ulaşan damarlar ya da 15 cm.'ye ulaşan boşluk dolguları şeklindedir. Ayrıca nadiren açık mor ametist ile açık kahverengi agat oluşumları da kalsedonlara eşlik etmektedir. Yapılan CL çalışmalarında bu bantların 150-500 µm boyutunda oldukları; XRD, FT-IR ve Raman spektroskopisi analizleri ile OM incelemelerinde; kalsedonların hem optikçe uzun eksenli kuvars (kalsedon) hem de optikçe kısa eksenli kuvars (moganit) içerikli silis tanelerinden oluştuğu, mikroskobik olarak ise genellikle lifsi dokular sergiledikleri belirlenmiştir. SEM ve mikro-kimyasal analizler (SEM/EDS) sonucunda kalsedon örneklerinin yaklaşık 150 nm ve 30 nm arasındaki bir boyut aralığındaki çeşitli silis (flint) parçacıklarından meydana geldiği tespit edilmiştir. Ayrıca XRF analizlerinde, tüm kalsedon oluşumları ise kristalin kuvarsa göre SiO2 değerlerinde azalma, Al2O3, Fe2O3, MgO ve CaO miktarında ise artış tespit edilmiştir. XRD verilerini destekleyen karakteristik kristal yapılarda yine kuvars, epidot ve zeolit minerallerine ait morfolojik görünümler gözlenmiştir. Yapılan sıvı kapanım analizlerinde 6 farklı sıcaklığa ait çözelti evresi belirlenmiştir. Buna göre, kalsedonların oluşum sıcaklıkları 150-180°C arasında oluştuğu tespit edilmiştir. Gri ve mavi tonlarda seçilen kalsedonların gemolojik özelliklerinin belirlenmesi için; farklı kabaşon ve dilim formunda işlenerek parlatılmış ve takı haline getirilmiştir. İncelemeye uygun gemoloji cihazlarından; refraktometre, UV-VIS-NIR Spektroskopisi, gemoloji mikroskobu ve özgül ağırlık cihazları ile gemolojik incelemeleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, çalışma alanının görünür rezerv tespiti yapılarak güncel ekonomik potansiyeli tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar kelimeler: Gemoloji, Kalsedon, Süstaşı, Yozgat