Baskil Ters Lalesi (Fritillaria baskilensis Behcet)'nin doku kültürüyle çoğaltılması

Bu çalışmada ülkemiz için endemik olan ve türü tehlike altında olduğu bildirilen Baskil Ters Lalesi (Fritillaria baskilensis Behçet)'nin in vitro çoğaltımı amaçlandı. Eksplantlar bitkinin soğan, açmamış çiçek petalleri ve çiçek saplarından elde edildi. Deneylerde MS (vitaminli) temel besi ortamı, %3 ve %6 sükroz ile NAA, IAA ve BA gibi bitki büyüme düzenleyicileri (PGR) kullanıldı. Yüzey sterilizasyonu işlemleri etil alkol ve sodyum hipoklorit (NaOCl) kullanılarak yapıldı. Eksplantlar 20±1 oC'de gelişmeye bırakıldı. 8 saat karanlık ve 16 saat ışık fotoperiyot uygulandı. İlk 30 günlük inkübasyon sonunda, canlı kalan (%85,94) soğan eksplantlarının %38.4'ünde kallus oluşumu, % 8.6 'sında soğancık oluşumu görüldü.120 günlük inkübasyon süresinin sonunda en iyi sonuç %3 sükroz içeren yüksek sitokininli ortam (1 BA + 0.6 NAA + 0.4 IAA)'da alındı. Bu ortamda soğan eksplantlarının % 96.42'sinde direkt veya endirekt organogenez, geriye kalan % 3.57'sinde sadece kallus oluşumu görüldü. PGR içermeyen temel besi ortamında sükroz bulunmadığı zaman %48.13 oranında kallus oluşumu görülmesine rağmen organogenez gerçekleşmedi. %3 sükroz oranı % 6 sükroza göre kallus + sürgün oluşumunda %147.2, kallus + soğancık oluşumunda %153.3 oranlarında daha fazla etkili oldu. %3 sükroz ve yüksek sitokinin (1 mg/L BA + 0.6 mg/L NAA + 0.4 mg/L IAA) birlikte bulunduğu zaman toplam organogenez arttı. Kallus + sürgün oluşum hızında %3 sükroz içeren yüksek sitokininli ortam, kallus + soğancık oluşum hızında % 3 sükroz içeren düşük sitokininli ortam (0,1 BA + 0.6 NAA + 0.4 IAA) daha etkili oldu. %3 sükroz içeren yüksek sitokinin oranı endirekt organogenezle meydana gelen sürgün sayısını %50 oranında arttırdı. Eksplant başına endirekt sürgün oluşumu ortalama 13.7 adet ile %3 sükroz içeren yüksek sitokininli ortamda, endirekt soğancık oluşumu 13.9 adet ile %3 sükroz içeren düşük sitokininli ortamda elde edildi. Sürgün ve soğancık oluşumu görülen eksplantlar ½ MS+ %0.6 agar+ %3 sükroz + 5mg/L NAA+0.5 mg/L BA içeren ortamda köklenmeye alındı. 329 eksplantın ilk 30 günlük inkübasyonu sonunda %48.32'sinde, 60 günlük inkübasyonu sonunda %77.50'sinde köklenme gerçekleşti. Soğan eksplantlarından in vitro şartlarda elde edilen tam bitkiciklerin dış ortama adaptasyonunda kayda değer bir sonuç elde edilemedi. Dış ortama (saksılara) aktarımın 40. gününde bitkiciklerin %98'i öldü. Ayrıca açmamış çiçek petalleri ile çiçek saplarının eksplant olarak kullanıldığı deneylerde kallus oluşumu dâhil direkt ve endirekt organogenez gerçekleşmedi.