Başınayayla molibden - bakır cevherleşmesi ve çevresinde biyojeokimya (Yozgat)

İnceleme alanı, Orta Anadolu Kristalin Karmaşığı'nın kuzey kenarında yer almaktadır. Yozgat ilinin yaklaşık 15 km güneybatısındaki bulunan Başınayayla molibden – bakır (Mo- Cu) cevherleşmesi, granitik kayaçlarla ilişkilidir. Cevherleşme alanı ve çevresini kapsayan kayaç birimleri alttan üste doğru, Kamışcıdere gabrosu, Beşiktepe volkano-sedimanter serisi, Başınayayla granitoyiti ve alüvyonlardır. Çalışma bölgesinde beş ayrı lokasyondan sığır kuyruğu (Verbascum Cherianthifolium Boiss. Var. Cherianthifolium) bitkisi kök, dal, yaprak ve çiçek olmak üzere tüm organları birlikte ve ilişkili topraklardan olmak üzere örneklemeler yapılmıştır. Sığır kuyruğu bitkisinin kök ve yaprağındaki Mo değerinin, dünyadaki ortalama değerlere göre yüksek; bor (B), nikel (Ni), bakır (Cu) ve çinko (Zn) element değerlerinin ise düşük olduğu belirlenmiştir. Alınan bitki ve üzerinde yetiştiği toprak örneklerinde B, Cu, Ni, Zn ve Mo elementleri incelenen tüm lokasyonlarda, aritmetik ortalama değerleri standart sapma değerlerinden yüksek olduğu görülmüştür. Çalışma bölgesinde sığır kuyruğu bitkisinde, Mo elementine ait kök/toprak; B ve Cu elementlerine ait dal/toprak; B, Zn, Cu ve Mo elementlerine ait yaprak/toprak; ve B, Cu ve Zn elementlerine ait çiçek/toprak oranından elde edilen biyoakümülasyon katsayısı (BAC) değerleri farklı örnek lokasyonlarında, 1 < BAC < 10 arasında değişmesi, bu bitkinin yüksek miktarda akümülatör özelliğe sahip olduğunu göstermektedir. Sığır kuyruğu bitkisi için dal/kökte B tüm lokasyonlarda, Cu, Zn, Ni ve Mo bazı lokasyonlarda; yaprak/kökte ve çiçek/kökte B, Ni, Zn tüm lokasyonlarda, Cu ve Mo bazı lokasyonlarda translasyon faktörü (TF) değerinin > 1 olması, incelenen bu elementlerin kökten yapraklara, dallara ve çiçeklere translasyonunu göstermektedir. İncelenen B, Ni, Cu, Zn ve Mo elementlerinin bazı lokasyonlardaki topraklarda kirlilik oluşturması, sığır kuyruğu bitkisi kullanılarak fitoremediasyon ile giderilebileceği belirlenmiştir. Sığır kuyruğu bitkisinnin organlarındaki elementler ile topraktaki elementler karşılaştırıldığında, B, Ni ve Mo'nin kökler için; B ve Mo'nin dallar için; Cu ve Mo'nin yapraklar için; ve Mo, B, Zn ve Ni'in çiçekler için belirtgen (indikatör) olabileceği söylenebilir.