Bayburtlu Ağlar Baba Divanı'nın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü

Tasavvufî düşüncenin Anadolu coğrafyasındaki edebî izdüşümleri, yüzyıllar boyunca halkın manevi dünyasını şekillendiren en önemli kaynaklardan biri olmuştur. Bu bağlamda, Anadolu sahasında yetişmiş mutasavvıf şairlerin sözlü ve yazılı kültüre yaptığı katkılar, yalnızca edebiyat tarihi açısından değil, halk kültürü ve dinî-mistik geleneklerin sürekliliği açısından da önem arz etmektedir. XX. yüzyılda Bayburt çevresinde yetişen Ağlar Baba, bu gelenek içerisinde değerlendirilmesi gereken dikkate değer bir sûfî şairdir. Ağlar Baba Divanı'na yönelik hazırlanan bu çalışma, Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak'ın yürütücülüğünü üstlendiği TEBDİZ (Türk Edebiyatının Bağlamlı Dizinleri ve İşlevsel Sözlüğü) projesi kapsamında gerçekleştirilmiş olup söz konusu divanda geçen kelimelerin bağlama dayalı anlamlarının sistematik olarak kayda geçirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın temelini, Prof. Dr. Necdet Tozlu tarafından yayımlanan Ağlar Baba Divanı (İnceleme–Metin) başlıklı edisyon kritikli metin oluşturmaktadır. Bu doğrultuda divanda yer alan kelime kadrosu ayrıntılı biçimde analiz edilerek eser boyunca kullanılan deyimler, atasözleri, dua kalıpları, argo ifadeler, ayet ve hadisler, kalıp ifadeler, kelam-ı kibar bağlam içinde anlamlandırılmış ve tasnif edilmiştir. Ayrıca divanda geçen ikilemeler, bağlaçlar, edatlar, ünlemler, eş ve zıt anlamlı sözcükler, günlük hayatla ilgili eşyalar ve giysiler, peygamberler, melekler, dini şahsiyetler, hayvan ve bitki adları, kıymetli taşlar, Arapça ve Farsça tamlamalar, mitolojik kahramanlar, efsanevi figürler, kutsal kitap göndermeleri, astrolojik ögeler, harf ve kelime oyunları, dini ve tasavvufi terimler, beddualar ile şehir ve mekân adları da bu incelemenin kapsamı içinde değerlendirilmiştir. Böylece eser, yalnızca bir şiir metni olarak değil, aynı zamanda zengin bir kültür ve anlam haritası olarak ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: TEBDİZ, Bağlamlı Dizin, Ağlar Baba Divanı, İşlevsel Sözlük