Bazı Mentha longifolia ssp. türlerinin uçucu yağ içerikleri ve biyolojik aktivitelerinin belirlenmesi

Amaç: Bu tez çalışmasında, ülkemizin doğu ve güneydoğu bölgelerinde doğal olarak yetişen ve halk arasında yarpuz olarak bilinen ve farklı lokalitelerden toplanan Mentha longifolia (L.) HUDSON subsp. typhoides (BRIQ.) HARLEY var. typhoides (L.) HUDSON örneklerinin uçucu yağlarının bileşiminin belirlemesi ve bu örneklerin antioksidan, enzim inhibisyon aktivitelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Mentha longifolia subsp. typhoides var. typhoides türünün farklı lokalitelerden toplanan N1, N2, N3, N4, N5, N6, N7, N8, N9 ve N10 örneklerinin uçucu yağları, hidrodistilasyon yöntemiyle elde edilmiştir. Elde edilen uçucu yağların bileşimi GC-MS/FID ile belirlenmiştir. Antioksidan aktiviteleri için DPPH, CUPRAC ve ABTS yöntemleri kullanılmış ayrıca antikolinesteraz (AChE ve BChE inhibitörleri), tirozinaz, üreaz, elastaz ve kollejenaz enzim inhibisyon aktiviteleri değerlendirilmiştir. Bulgular: Örneklerin GC-MS analiz sonuçlarına göre aynı türün farklı lokalitelerden toplanan örneklerin uçucu yağ içeriklerinin kısmen farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Toplanan örneklerde majör bileşenler eucalyptol (%28,43-0,61), l-menthone (%25,19- 0,62) ve pulegone (%31,76-1,06) olarak belirlenmiştir. Türün farklı lokalitelerden toplanan tüm örneklerinin antioksidan kapasitelerinin orta düzeyde AChE, üreaz, tirozinaz ve elastaz enzim akivitelerinin ise düşük olduğu belirlenmiştir. Çalışılan tüm örneklerin kollajenaz ve α-glukozidaz enzim aktivitelerinin oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir. N10 örneğinin kollajenaz (%inhibisyon: 99,61 ± 1,35) ve α- glukozidaz (%inhibisyon: 96,70 ± 1,78) enzim aktivitelerinde oldukça aktif olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Bu çalışmada, farklı lokalitelerden toplanan M. longifolia subsp. typhoides var. typhoides örneklerinin uçucu yağ içeriklerini ve biyolojik aktiviteleri belirlenmiştir. Farklı lokalitelerden toplanan örneklerin hem kimysal içerik bakımından hem de biyolojik aktivite bakımından farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir. Örneklerin kollajenaz ve α-glukozidaz enzim potansiyelleri, farmasötik ve kozmetik endüstrilerde ilgi çekici bir araştırma alanı olabileceği ortaya konulmuştur. Anahtar Sözcükler: M. longifolia subsp. typhoides var. typhoides, uçucu yağ, GC- MS, pulegon, biyolojik aktivite, antioksidan aktivite