Bazı pamuk çeşitlerinde emici böceklerin popülasyon değişimleri ile verim ve kaliteye etkilerinin belirlenmesi

Bu çalışma ile Ege Bölgesi'nde yaygın olarak üretimi yapılan erkenci ve geççi pamuk çeşitlerinde zararlı emici böceklerin populasyon değişimleri saptanarak söz konusu böceklerin farklı çeşitlerdeki tercihlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 2014-2016 yılları arasında gerçekleştirilen çalışmada pamuk çeşitlerinin tüylülük özellikleri ile emici böceklerin zararlı yoğunluğu arasındaki ilişkilerin ortaya konmuştur. Emici böceklerin verim ve kaliteye etkileri belirlenerek zararlıların daha az tercih ettiği çeşitlerin belirlenmesi ile gereksiz ilaçlamaların azaltılması hedeflenmiştir. Çalışmada; Özbek105, GSN12, Carmen, Claudia, Gloria, Flash, PG2018, Carizma çeşitleri kullanılmıştır. Denemelerde emici böceklerden Thysanoptera takımının Thripidae familyasına bağlı Thrips tabaci Lind., Frankliniella intonsa Tryb, F. occidentalis (Perg), Hemiptera takımının Aphididae familyasına bağlı Aphis gossypii Glov, Cicadellidae familyasına bağlı Asymmetrasca decedens (Paoli), Aleyrodidae familyasına bağlı Bemisia tabaci Genn, Miridae familyasından Creontiades pallidus Rumb. türlerine rastlanmıştır. Farklı çeşitlerde yapılan sayımlarla T. tabaci, F. occidentalis, F. intonsa A. decedens, B. tabaci türlerinin populasyon değişimleri arasında farklılık bulunmuştur (P<0,05). T. tabaci ve B. tabaci tüylü olarak belirlenen Özbek105 GSN12 ve PG2018 çeşitlerini tercih ederken, tüysüz çeşitleri (Gloria, Claudia Carmen ve Flash) tercih etmemişlerdir. T. tabaci'nin en yüksek birey sayısı Özbek105 çeşidinde (2014 yılı 2.1 birey/ yaprak, 2015 yılı 0.9 birey/ yaprak, 2016 yılı 2.5 birey/ yaprak), en düşük Claudia çeşidinde (2014 yılı 0,9 birey/ yaprak 2015 yılı 0.4 birey/ yaprak 2016 yılı 1.1 birey/ yaprak) saptanmıştır. B. tabaci ortalama birey sayısı ise en yüksek GSN12 çeşidinde (2014 yılı 5 birey/ yaprak, 2015 yılı 3,7 birey/ yaprak, 2016 yılı 6,3 birey/ yaprak), en düşük Claudia çeşidinde (2014 yılı 1,4 birey/ yaprak, 2015 yılı 0,9 birey/ yaprak, 2016 yılı 2 birey/ yaprak) belirlenmiştir. F. occidentalis'in populasyon değişimi orta ve tüylü çeşitlerde en yüksek görülmesine karşın, populasyon yüksekliğinin çiçeklerin oluşma zamanı ile ilgili olduğu kanısına varılmıştır. Zararlılardan A. decedens'in en yüksek birey sayısı tüysüz çeşitlerden Gloria ve Claudia çeşitlerinde (2014 yılında 2,6 ve 2,7 birey/yaprak, 2015 yılında her iki çeşittede 6,5 birey/yaprak, 2016 yılında 3 ve 3.4 birey/yaprak) saptanırken, zararlı tüylü çeşitleri (Özbek105 ve GSN12) ise çok tercih etmemiştir (2014 yılı 0,9 birey/ yaprak, 2015 yılı 2,7 birey/ yaprak, 2016 yılı 0,6 birey/ yaprak). A. gossypii denemenin gerçekleştirildiği üç yılda da EZE'ne ulaşmaması ve populasyonun çok düşük olması dolayısıyla çeşit tercihi belirlenememiştir. C. pallidus için çeşitler arasında fark bulunamamıştır. Populasyon değişiminin izlendiği ilaçsız parseller ile verim ve kaliteye etkinin değerlendirildiği ilaç uygulanan parsellerde ise çeşitlerin dekar başına kütlü pamuk verimi her üç yıl için belirlenmiş ve aralarında istatistiki olarak fark olduğu tespit edilmiştir. Denemenin gerçekleştirildiği 2014 yılında verim, ilaçlanan ve ilaçlanmayan parsellerde sırasıyla en düşük 171,13 kg/da, ve 99,48 kg/da ile Gloria, en yüksek 318 kg/da ve 268,60 kg/da PG2018 çeşidinde elde edilmiştir. 2015 yılında ilaçlanan parsellerde verim 244,60 kg/da ile Carmen çeşidinde en düşük, 350,5 kg/da ile Flash en yüksek, ilaçlanmayan parsellerde 124,70 kg/da ile Claudia çeşidinde en düşük, 221,04 kg/da ile en yüksek Özbek105, çeşidinde saptanmıştır. 2016 yılında ise ilaçlanan ve ilaçlanmayan parsellerde sırasıyla en düşük 287,55 kg/da ve 138,225 kg/da ile Carmen en yüksek 525,75 kg/da ile PG2018, 274,72 kg/da ile Carizma çeşidinde elde edilmiştir. Ayrıca denemelerde emici böceklere karşı ilaçlama yapılan ve yapılmayan parsellerde, ekimi yapılan 8 farklı çeşidin lif kalite özellikleri belirlenerek değerlendirilmiştir. Mikroner, lif uzunluğu ve SCI bakımından ilaç uygulanan ve uygulanmayan parsellerde çeşitler arasında bir fark bulunmazken, lif olgunluğu ve mukavemeti farklı bulunmuştur (P<0,05). Anahtar Sözcükler: Pamuk, Gossypium hirsitum, Emici Böcekler, Populasyon Değişimi, Verim, Kalite,