Bazı porfirinlerin ve mangan porfirinlerin yapı kararlılıklarının incelenmesi

ÖZET Yüksek Lisans Tezi BAZI PORFİRİNLERİN VE MANGAN PORFİRİNLERİN YAPI KARARLILIKLARININ İNCELENMESİ Murat Erdem Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Anabilim Dalı Danışman: Doç. Dr. Hayrettin TÜRK 2001 Bu çalışmada, 5,10,15,20-tetrakis(Ar-metil-4-piridil)porfirin tetraiyodür (H2T4MPyP), 54045J20-teti^s(4-ttimetilamooyuınfenil)porfirin tetraiyodür (H2T4TMAFP), 5,10,15,20- tetraMs(4-hidroksifenil)porfirin (H2T4HFP), 5,10,15,20-tetrakis(İV-metil-4- piridil)porfinatomangan(III) klorür tetraiyodür (MnT4MPyP), 5,10,15,20-tetrakis(4- trimetilamonyumfenil)porfinatomangan(HI) klorür tetraiyodür (MnT4TMAFP), 5,10,15,20- tetrakis(4-hidroksifenil)porfinatomangan(lII) klorür (MnT4HFP) sentezlenmiş, daha sonra bu porfirinlerin ve mangan porfirinlerin hidrojen peroksit, tert-büiü hidroperoksit ve sodyum hipoklorite karşı yapı kararlılıkları 30°C'de ve farklı pH'larda belirlenmiştir. Bu porfirin ve mangan porfirinlerin oksidantlar tarafından parçalanma kinetiği UV-Görünür bölge taramak spektrofotometre kullanılarak elde edilen spektrumlardaki Soret pikinin absorbansındaki azalma takip edilerek araştırılmıştır. Ayrıca yapı kararlılık belirleme çabşması daha önce sentezlenmiş olan 5,10,15^04etrakis(4-WdroM-3-metoksifeml)rx)rririne de (H2T4H3MFP) uygulanmıştır. Oksidant olarak hidrojen peroksit veya tert-bütü hidroperoksit kullanıldığında H2T4MPyP, H2T4TMAFP, MnT4MPyP ve MnT4TMAFP'in yapı kararlılıklannın asidik ortamda genellikle yüksek olduğu ve kararlılığın azalan pH'la arttığı, bazik ortamda ise yapı kararlılıklarının hemen hemen hiç olmadığı gözlenmiştir. Oksidant olarak NaOCİ kullanıldığında bu porfirinlerin ve mangan porfirinlerin yapı kararlılık davranışı peroksitlerin kullanıldığı durumun tersine olmuştur. Bazik ortamda makul düzeyde NaOO'e karşı yapı kararlılığı gösterirlerken asidik ortamda herhangi bir kararlılık göstermemişlerdir. Bu porfirin ve mangan porfirinlerin parçalanma reaksiyonlarının pseudo-birinci dereceden hız denklemine uyduğu bulunmuştur ve parçalanma hız sabitleri hesaplanmıştır. H2T4HFP, MnT4HFP ve H2T4H3MFP'nin bu oksidanüara karşı yapı kararlılıkları ise bazik ortamda çözündüklerinden pH>9 olan çözeltilerde araştırılmıştır. Bu porfirinlerin ve mangan porfirinin parçalanma kinetiklerinin sıfırına, birinci veya ikinci mertebeden bir kinetiğe uymadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Porfirin, mangan porfirin, yapı kararlılığı, kinetik, oksidasyon