Bazı Sorbus L.(üvez) türleri tohumlarının çimlenme ve fidecik gelişimi üzerine hormonal işlemin etkisi

Bu çalışmada, Sorbus domestica L., S. torminalis (L) Crantz ve S. aucuparia L.tohumlarının çimlenme ve fidecik gelişimi üzerine fitohormonların etkisi ortayakonmak amacıyla açık alan koşulları ve iklim dolabında denemeleryürütülmüştür. Açık alan koşullarında; 150 gün soğuk katlamaya (SIÖİ) alınantohumlarda; 12 saat süreyle GA3 (0, 250, 500 750 ppm), IBA (0, 50, 150, 300ppm), BA (0, 25, 100, 200 ppm) konsantrasyonları uygulanmıştır.150 gün SIÖİ'de, S. domestica L. tohumlarının radikulası çıkanları; 2 ve 4 saatsüreyle GA3'ün 0, 250, 500 ve 750 ppm'lik konsantrasyonları ile muameleedilerek ekilmiştir.İklim dolabında; SIÖİ alınan (150 gün) S. domestica tohumları 0, 250, 500, 750ppm GA3 ve SIÖİ uygulanmayan, S. domestica tohumlarında 0, 750, 1500 ve3000 ppm GA3 konsantrasyonlarında 12 saat bekletilerek 16 saat 15,000 lüx ışık,8 saat karanlık, 20 +/-2 oC sabit sıcaklık ve %70 bağıl nemde ekilmiştir.Hormonal ön işlemin etkisini belirlemek için çimlenme yüzdesi, fidecik boyu,hipokotil boyu, yaprak sayısı, yaprak eni ve yaprak boyu parametreleriölçülerek değerlendirilmiştir. Çimlenme yüzdesi; Gölköy Orman Fidanlığındayapılan ekim denemelerinde S. domestica'da %1-2 oranında çimlenme eldeedilmiştir. Diğer türlerde ise hiç çimlenme elde edilememiştir. 150 gün (5 Ay)katlamada kalan tohumlar, katlama koşullarından çıkarılma aşamasında S.domestica'da: % 30-35, S. torminalis ve S. aucuparia'da: %3-4 oranındaçimlenme gerçekleştirdiği gözlemlenmiştir.İklim dolabında, en yüksek çimlenme yüzdesi S. domestica'da 3000 ppm GA3uygulamasında % 29 ve 750 ppm de % 9 ve kontrolde ise çimlenme eldeedilememiştir. SIÖİ tabi tutulan tohumlarda ise en yüksek çimlenme: 150 günSIÖİ'e tabi tutulan S. domestica'da 750 ve 500 ppm dozlarında %8, kontroldeise % 5,3 elde edilmiştir.GA3 (0, 250 ,500 ve 750 ppm) uygulanan radikulaları çıkmış S. domesticatohumlarında; En yüksek fidecik boyu 750 ppm'de 60,66 mm. ve en düşükfidecik boyu ise kontrolde elde edilmiştir. Hipokotil boyu kontrole (8,8 mm)göre diğer uygulamalarda iki kat (16,8-18,9 mm.) daha fazla gelişmiştir. Dozunyaprak boyuna da olumlu tesiri olurken yaprak eni ve yaprak sayısına etkisiolmamıştır. Bu sonuçlara göre; Sorbus türlerinde fitohormonların çimlenme vefidecik gelişimi üzerine etkisi olduğu ifade edilebilir.Anahtar Kelimeler : Sorbus, Çimlenme, Fidecik, Önişlem, FitohormonSayfa Adedi : 65Tez Yöneticisi : Yrd. Doç. Dr. Sezgin AYAN