Beç tavuklarında ve hindilerde hemıspherıum cerebrı'nin morfometrik ölçümlerinin hesaplanması ve hacim değerlerinin stereolojik olarak incelenmesi

Çelikezen B, Beç Tavuklarında ve Hindilerde Hemispherium Cerebri'nin Morfometrik Ölçümlerinin Hesaplanması ve Hacim Değerlerinin Stereolojik Olarak İncelenmesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Anatomi Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Van, 2025. Bu çalışmada, ortalama ağırlığı 2700 g olan 10 adet sağlıklı dişi erişkin hindi (Meleagris gallopavo) ve 1700 g olan 10 adet sağlıklı dişi erişkin beç tavuğu (Numida meleagris) kullanılmıştır. Perfüzyon sonrası hayvanlar formaldehitte tespit edilmiş, cranial diseksiyonla beyinler çıkarılmıştır. Hemispherium cerebri dikkatle ayrılmış ve her hemispherium üç parçaya bölünerek rutin doku takibi uygulanmıştır. Elde edilen bloklardan sistematik ve rastgele örnekleme ile her 30 adımda bir (1/30 oranında), üç parçaya ayrılan her bir hemispherium'dan 5 µm kalınlığında 12 kesit alınmış; kesitler jelatinli su banyosunda düzeltilerek kodlanmış lamlara aktarılmış ve hematoksilen-eozin (H&E) yöntemi ile boyanmıştır. Boyanan kesitler Olympus CX31 mikroskobunda x4 objektif ile incelenmiş, hacim analizleri Shtereom I paket programı kullanılarak Cavalieri prensibine göre yapılmıştır. Cortex ve medulla bölgelerinin ayrıca hemispherium'un tüm hacimleri belirlenmiştir. Ölçümlerin güvenilirliğini değerlendirmek amacıyla hata katsayısı (HK) hesaplanmıştır. Verilerin normal dağılım gösterdiği Kolmogorov-Smirnov testi ile doğrulanmış; grup karşılaştırmalarında bağımsız örneklem t testi, değişkenler arası ilişkilerin incelenmesinde Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Sonuçlar ortalama ± standart hata olarak sunulmuş, p<0.01 anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiştir. Beç tavuğunda hemispherium cerebri'ler genel olarak simetrik bulunmuş, ancak medulla bölgesinde hemispherium cerebri sinistrum lehine nokta sayısı (NOISE) farklılıkları saptanmış ve olası bir lateralizasyona işaret etmiştir. Hemispherium cerebri sinistrum'da tüm doku hacim ile cortex ve medulla hacimleri arasında çok güçlü pozitif korelasyonlar görülürken, hemispherium cerebri dextrum'da ilişkiler daha zayıf ancak anlamlıdır. Morfometrik parametreler hemispherium cerebri sinistrum'da hacimle daha ilişkili, dextrum'da ise daha dengeli bir örüntü göstermektedir. Hindide ise hemispherium cerebri sinistrum ve dextrum arasında tüm doku, cortex ve medulla hacimleri ile oranlar açısından anlamlı fark bulunamamış; NOISE değerleri de benzer tespit edilmiştir. Her iki hemispherium cerebri'de de hacimler arasında güçlü pozitif korelasyonlar saptanmış ve yapısal simetrinin korunduğu gözlenmiştir. Genel olarak, beç tavuğunda hemispherium cerebri bazı bölgelerde hemispherium cerebri sinistrum lehine yapısal farklılık ve lateralizasyon gösterebilirken, hindide her iki hemispherium hacimsel ve morfometrik açıdan dengeli ve simetriktir. Anahtar Kelimeler: Beç Tavuğu, Hemispherium Cerebri, Hindi, Morfometri, Stereoloji.