Beef tipi domates hatlarının domates sarı yaprak kıvırcıklık virüsüne dayanıklılığının moleküler markörler ile belirlenmesi ve morfolojik olarak tanımlanması

Domates, ülkemizde toplam ekiliş alanı, üretimi ve ticareti açısından sebze grubunun en önemli ürünlerinden birisini oluşturmaktadır. Domates yetiştiriciliğinde üretimi kısıtlayan ve her yıl ciddi ürün kayıplarına neden olan etmenlerin arasında en çok viral etmenler gelmektedir. Bunların en önemlilerinden biri Domates Sarı Yaprak Kıvırcıklık Virüsü (TYLCV)'dür. Bu virüs vektörleriyle mücadelede temiz fide kullanımı, ekim nöbeti, toprak dezenfeksiyonu gibi kültürel işlemler ile kimyasal mücadele yöntemleri gelmektedir ama bunlar çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. Bunun yanı sıra, kimyasal mücadelede kullanılan tarımsal ilaçların gerek insan sağlığına gerekse çevreye olan olumsuz etkileri düşünüldüğünde, dayanıklı çeşit kullanımı en etkin ve çevreci yöntem olmaktadır. Bu doğrultuda, tez çalışmasında moleküler markörler yardımıyla beef tipi domates hatlarında TYLCV'ye dayanıklılık sağlayan genlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Buna bağlı olarak, AD-ROSSEN tohum firmasına ait 40 beef tipi ileri saf domates hatları, TYLCV'ye dayanıklılık sağladığı bilinen Ty-1 ve Ty-3a genleriyle bağlantılı moleküler markörler kullanılarak taranmıştır. JB-1 markörü (Ty-1 geni) kullanılarak yapılan analiz sonucunda 8 genotipin dayanıklı (RR/ Rr), 32 genotipin hassas (rr); P6-25 markörü (Ty-3a geni) kullanılarak yapılan analiz sonucunda 4 genotipin homozigot dayanıklı (RR), 4 genotipin heterozigot dayanıklı (Rr) ve 32 genotipin hassas (rr) olduğu belirlenmiştir. Moleküler çalışmalara ek olarak, domates hatlarında UPOV, (2001) (Uluslararası Yeni Bitki Çeşitleri Koruma Birliği)' un belirlemiş olduğu karakterizasyon kriterlerine göre belirlenen 27 fenotipik karakterin değerlendirmesi yapılmış ve sonuçlar korelasyon analizine tabi tutulmuştur. Analizden elde edilen bulgulara göre, verim ve dayanıklılık (JB-1 ve P6-25 ile ilişkili genler) arasında negatif korelasyon olduğu bulunmuştur (p<0.05). Bu veriler ışığında dayanıklılık genlerine sahip genotiplerin verimlerinin düşük olduğu görülmüştür. Ek olarak TYLCV' ne dayanıklılık sağlayan Ty-1 ve Ty-3a genleri arasında pozitif yönde korelasyon olduğu bulunmuştur (p≤0.01) Bu çalışma ile beef tipi domateslerde dayanıklılık genlerini (homozigot veya heterozigot) taşıyan ve ileride bu dayanıklılık genlerini de taşıyabilecek hibritlerin elde edilmesine olanak sağlayacak genotipler ıslah çalışmalarında kullanılmak üzere gen havuzuna kazandırılmıştır.