Bektaşi velâyetnâmelerinde maddi kültür

Bu çalışma Bektaşi velâyetnâmelerindeki maddi kültür unsurlarını tespite yöneliktir. Maddi kültür konusundaki çalışmalar genellikle metin neşri, tespit edilen maddi kültür ögelerinin sözlük anlamları ve çalışmaya konu olan kişilerin biyografilerini ortaya koymak şeklinde olmuştur. Çalışmamızda Hacı Bektâş-ı Veli, Odman Baba, Abdal Mûsâ, Kaygusuz Abdâl, Demir Baba, Seyyid Kalender Velî, Pîrî Baba, Şücâeddin Baba, Veli Baba, Seyyid Ali Sultan, Seyyid Mehemmed Abdal ve Seyyid Hacı Ali Tûrâbî Veli velâyetnâmelerini kullandık.Çalışmamıza başlamadan önce 13. yy.ın ikinci yarısından itibaren Anadolu ve Rumeli'yi etkisi altına almaya başlayan Bektaşiliğin en önemli temsilcilerinden velâyetnâmesi olanları tespit ettik. Daha sonra Bektaşi velâyetnâmelerini baştan sona tarayıp maddi kültür unsurlarını fişleyemeye başladık. Elde ettiğimiz fişlemeleri konularına göre tasnif ederek çalışmayı üç bölüm halinde oluşturmaya çalıştık. Bu bölümleri girişin yanısıra 1- İnşaata DayalıUnsurlar, 2- İmâlâta Dayalı Unsurlar, 3- Diğer Maddi Unsurlar şeklinde oluşturduk.Bektaşi velâyetnâmelerinde geçen maddi kültür unsurlarını ortaya koyarken bir metin şerhi yapmayı amaçlamadık. Maddi kültür tespit ettiğimiz bölümlerden açıklamaya ihtiyaç duyulanlarını tahlil ederken, bir kısmını ise sadece günümüz Türkçesine çevirdik. Bektaşi Velâyetnâmelerinde Maddi Kültür ana başlığı ile yaptığımız çalışmamızda, öncellikle maddi kültür unsuru teşkil eden kelimelerin anlamlarını vererek bu kelimelerin geçtiği yerleri gösterdik. Maddi kültür unsurlarının tespiti neticesinde, Bektaşi velâyetnâmelerinde hangi maddi kültür unsurlarının daha çok yer aldığını belirlemeye ve buradan hareketle Bektaşi geleneğinin Anadolu ve Rumeli'de yayılmaya başladığı dönemin sosyal hayatı hakkında genel bir değerlendirme yapmaya çalıştık.Çalışmamıza Nahid Aybet'in Kültür Bakanlığı yayınlarından çıkan Fuzulî Divânı'nda Maddi Kültür (1989) adlı eseri örneklik teşkil etmiştir. Çalışmamızı bu eserde kullanılan yöntem doğrultusunda sürdürdük. Sonuç olarak Türk tarihinde oldukça mühim bir yere sahip olan Bektaşi geleneğinde geçen maddi değerleri tespitle velâyetnâmelerin yazıya geçirildikleri dönemin sosyal hayatını bir yönüyle ortaya koymaya çalıştık.Anahtar Kelimeler:1.Bektaşilik2.Velâyetnâme3.Bektaşi Velâyetnâmeleri4.Maddi Kültür5.Alevilik