Belâgat kavramlarının Esâsü'l-Belâğa'daki lügavî dayanakları

Bu tez çalışması, Arap Dili ve İslami ilimler alanında derin bir etkiye sahip olan Ebû'l-Kâsım Mahmûd b. Ömer ez-Zemahşerî'nin (ö. 538/1144) "Esâsü'l-Belâğa" adlı eserindeki belâgat kavramlarının lügavî (sözlük temelli) dayanaklarını kapsamlı şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Zemahşerî, kelâmî arka planı Muʿtezilîlik olmakla birlikte, özellikle dil ve tefsir alanındaki eserleriyle mezhep sınırlarının ötesine geçen önemli bir otoritedir. "Esâsü'lBelâğa" eseri, sadece alfabetik düzenlenmiş bir sözlük olmaktan çok, kelimelerin anlam katmanlarını, mecazî ve istiâreli kullanımlarını, edebî sanatlarla ilişkilerini ve Kur'an'daki belâgî örnekleri ışığında derinlemesine analiz eden özgün bir kaynaktır. Tez kapsamında, özellikle meʿânî ilminin temel unsurları olan haber ve inşâ cümleleri ekseninde Zemahşerî'nin lügat merkezli belâgat yaklaşımları ele alınacaktır. İncelenen kavramlar, lügavî, ıstılahî ve Kur'ânî bağlamda çok yönlü olarak değerlendirilerek, Zemahşerî'nin dil felsefesi, kelime anlayışı ve belâgî tutumu sistematik biçimde ortaya konacaktır. Bununla birlikte çalışma, sadece metnin filolojik çözümlemesini yapmakla kalmayıp, aynı zamanda Zemahşerî'nin düşünce yapısını, dil hassasiyetini ve retorik derinliğini günümüz akademik literatürüne kazandırmayı da hedeflemektedir. Böylelikle, "Esâsü'l-Belâğa" eseri, klasik Arap belâgatı araştırmalarında vazgeçilmez bir başvuru kaynağı olarak konumlandırılacaktır.