Belirsizlik ve risk endekslerinin dolar endeksi üzerindeki etkisi: Ampirik bir çalışma

Bu çalışmada, belirsizlik endekslerinin ABD Dolar Endeksi (DXY) üzerindeki etkileri ampirik olarak analiz edilmiştir. Araştırmada, bağımlı değişken olarak Dolar Endeksi'nin logaritmik değeri (LOG(DXY)), bağımsız değişkenler olarak ise Bloomberg Emtia Endeksi (BCOM), Ekonomi Politikası Belirsizlik Endeksi (EPU), Volatilite Endeksi (VIX), ABD 5 yıllık tahvil faizi (Tahvil Faizi) ve ABD enflasyonu (ENF) kullanılmıştır. Çalışma, Ocak 1997 – Aralık 2023 dönemine ait aylık verilerle gerçekleştirilmiş ve analizler Otoregresif Dağıtılmış Gecikmeli Model (ARDL) sınır testi yöntemi ile yürütülmüştür. Analiz sonuçları, uzun dönemde Bloomberg Emtia Endeksi (BCOM) ve Ekonomi Politikası Belirsizliği (EPU) değişkenlerinin Dolar Endeksi üzerinde negatif ve istatistiksel olarak anlamlı etkilere sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Emtia fiyatlarındaki artışın, doların satın alma gücünü azaltarak değer kaybına neden olduğu belirlenmiştir. Ekonomi Politikası Belirsizliği endeksinin negatif etkisinin ise belirsizlik dönemlerinde yatırımcıların dolar cinsinden varlıklara olan talebinin azalmasıyla ilişkili olduğu görülmüştür. Buna karşılık, Volatilite Endeksi (VIX), tahvil faiz oranları ve enflasyonun (ENF) uzun dönemde Dolar Endeksi üzerinde pozitif ve anlamlı etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Finansal piyasalardaki oynaklığın, yatırımcıların güvenli liman arayışlarını artırarak dolara yönelmelerine neden olduğu belirlenmiştir. Tahvil faiz oranlarındaki yükselişin, ABD tahvillerine olan uluslararası talebi artırarak doların değerini güçlendirdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Enflasyonun artışının ise ABD Merkez Bankası'nın faiz artırımı beklentilerini kuvvetlendirerek doların değer kazanmasına katkı sağladığı saptanmıştır. Kısa dönem dinamikleri incelendiğinde, hata düzeltme teriminin negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir. Bu durum, kısa vadede meydana gelen şokların yaklaşık %58'nin bir sonraki dönem içerisinde düzeltilerek uzun dönem dengesine geri dönüldüğünü göstermektedir. Ayrıca, kısa vadede Bloomberg Emtia Endeksi ve Ekonomi Politikası Belirsizliği endeksinin Dolar Endeksi üzerindeki negatif etkileri devam ederken, VIX, tahvil faiz oranları ve enflasyon değişkenlerinin pozitif etkiler oluşturduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, para politikasının öngörülebilirliğinin artırılması, emtia piyasalarındaki oynaklığın etkin şekilde yönetilmesi ve ekonomik belirsizliğin azaltılmasına yönelik politikaların geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, küresel belirsizliklerin ve makroekonomik faktörlerin döviz piyasaları üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.