Benlik ayrımlaşması ile travma sonrası büyüme ve travma sonrası stres arasındaki ilişkide psikolojik sağlamlık ve deneyimsel kaçınmanın aracı rolü

Travmatik yaşantılar yaşayan bireyler, kimi zaman travma sonrası stres bozukluğu belirtileri gösterirken kimi zaman da bu süreci daha güçlü bir şekilde atlatıp travma sonrası büyüme yaşayabilmektedir. Bireylerin travma sonrasında nasıl bir psikolojik süreç geçireceği; duygusal, bilişsel ve sosyal yapılarıyla yakından ilişkilidir. Bu süreçte farklılaşmaya neden olan en önemli etkenlerden biri ise köken ailedir. Bowen'ın aile sistemleri kuramına göre, bireyin erken dönem aile ilişkileri benlik ayrımlaşması düzeyini belirler. Benlik ayrımlaşması, bireyin kendi duygu ve düşüncelerini başkalarından ayırt edebilme kapasitesidir ve travma sonrası psikolojik uyumu önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Bu çalışmada, benlik ayrımlaşmasının TSSB ve TSB ile ilişkisi; deneyimsel kaçınma ve psikolojik sağlamlık değişkenlerinin aracılığıyla incelenmiştir. Araştırma da bütüncül (integrative) bir yaklaşım benimseyerek TSSB ve TSB ile ilişkili faktörleri incelerken kuşaklararası aile terapisi ve kabul ve kararlılık terapisi (ACT) gibi farklı kuramsal yaklaşımlardan kavramları bir araya getirerek kapsamlı bir model oluşturulmuştur. Araştırma, 6 Şubat'ta Türkiye'de meydana gelen Kahramanmaraş depremlerini doğrudan deneyimlemiş, 11 ilde yaşayan 495 yetişkin bireyin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma da kişisel bilgi formu, Benliğin Farklılaşması Envanteri – Kısa Form (BFE-KF), Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ), Travma Sonrası Büyüme Envanteri (TSBE), Kabul ve Eylem Formu-II (KEF-II) ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi kullanılmıştır. Araştırma değişkenleri arasındaki ilişkilerin incelendiği bu araştırma da nicel araştırma desenlerinden ilişkisel model kullanılmıştır. Araştırma da betimsel analizleri SPSS programı ile yapılırken yapısal eşitlik modellemesi (YEM) çalışmaları için JASP ve AMOS programları tercih edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, benlik ayrımlaşması ile TSSB arasında betimsel olarak ilişki bulunurken TSB ile bir ilişki bulunamamıştır. Aynı zamanda benlik ayrımlaşması ile TSSB arasındaki ilişkiye deneyimsel kaçınma ve psikolojik sağlamlık aracılık ederken yine TSB değişkenine deneyimsel kaçınma ve psikolojik sağlamlık aracılık etmemiştir. Sonuç olarak TSSB ile çalışan alan uzmanlarının bireylerde deneyimsel kaçınmayı azaltacak ve psikolojik sağlamlığı artıracak programlar yapılması önerilmektedir.