Benzinle çalışan motorlu çay hasat makinelerinin çay bitkisi üzerindeki etkilerinin araştırılması

Çay, Türkler arasında en çok tüketilen alkolsüz içecektir. Ancak, çay ekim sürecinde kimyasal ve organik gübrelerin uygulanması, çay plantasyonunun etrafındaki çevre kirliliği ve işlemede kullanılan aletler nedeniyle çayda ağır metal elementleri birikmekte ve bu da çay tüketicileri için sağlık riskleri oluşturmaktadır. Bu çalışma, çay bitkisinin ve yetiştiği topraklarının ağır metal içerikleri üzerine benzinli çay kesme motorlarının etkisini ortaya koymayı amaçlayan ilk çalışmadır. Bu çalışmada, 2023 yılında Rize ili Merkez ilçesinde belirlenen çay bahçelerinin toprak örnekleri birinci hasat dönemi öncesi ve üçüncü hasat dönemi sonrasında, yaş çay örnekleri ise üç hasat döneminde toplanmış ve toplanan yaş çay örneklerinden eş zamanlı olarak mamul çay örnekleri elde edilmiş olup toprak, yaş ve mamul çay örneklerindeki kurşun (Pb), nikel (Ni), kobalt (Co), krom (Cr), bakır (Cu), çinko (Zn) ve mangan (Mn) konsantrasyonları indüktif eşleşmiş plazma-kütle spektrometresi (ICP-MS) ile tespit edilmiştir. Yapılan bu çalışmada hem yaş hem de mamul çayların Mn ve Cu konsantrasyonları ile mamul çayların Cr konsantrasyonu Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen seviyenin üzerinde bulunmuştur. Çay bahçelerinden elde edilen toprakların Co ve Cu ile kirlendiği ve bu seviyelerin Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğince belirlenen sınır değerlerin üzerinde olduğu görülmüştür. Temiz alanda benzinli çay kesme motoru ve kirli alanda çay kesme makası ile toplanan gerek yaş çay ve yaş çay örneklerinden elde edilen mamul çay örneklerinde gerekse bu çayların yetiştiği topraklarda ağır metal konsantrasyonları yüksek çıkmıştır. En düşük seviyeler ise temiz alanda çay makası ile toplanan alanlarda tespit edilmiştir. Topraklarda ağır metal düzeyleri birinci sürgün öncesinde, yaş çaylarda üçüncü sürgünde en yüksek bulunmuştur. Mamul çaylarda Pb, Ni, Co ve Cu üçüncü, Cr ikinci, Zn ve Mn ise birinci sürgünde en yüksek seviyededir. Topraklarda ağır metal konsantrasyonu Mn ˃ Zn ˃ Cu ˃ Co ˃ Pb ˃ Cr ˃ Ni, yaş çaylarda Mn ˃ Zn ˃ Cu ˃ Ni ˃ Co ˃ Cr ˃ Pb, mamul çaylarda ise Mn ˃ Zn ˃ Cu ˃ Ni ˃ Cr ˃ Co ˃ Pb şeklinde sıralanmıştır. Bu bulgular, farklı sürgün dönemleri ile çay toplama araçlarının, toprak, yaş çay ve mamul çaydaki ağır metal birikiminde belirleyici olduğunu ortaya koyarak, ürün güvenliği ve kalite yönetimi açısından önemli bir temel sağlamaktadır. Toprak ve çay (yaş ve mamul çay) örneklerinin trafikten ve benzin ile çalışan çay kesme motorundan salınan gazlardan etkilendiği, direkt ya da indirekt olarak kirliliğe maruz kaldığı (kalacağı) öngörüldü.