BEP geliştirme birimi üyelerinin bireyselleştirilmiş eğitim programlarına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi

Bu çalışmanın amacı; BEP geliştirme birimininde yer alan üyelerin bireyselleştirilmiş eğitim programlarına dair görüşlerini belirlemektir. Araştırmanın örneklemini 2022-2023 eğitim öğretim yılında Doğu Anadolu Bölgesi'nde bir ilde araştırma kapsamında belirlenen iki ortaöğretim, iki ortaokul ve iki ilkokulda görev yapmakta olan BEP geliştirme birim başkanı, okul psikolojik danışman/rehber öğretmeni, öğrencinin dersine giren bir branş öğretmeni ve her okuldan belirlenmiş olan bir özel gereksinimli öğrencinin velisi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen ve kolay ulaşılabilir durum örneklemesi tercih edilmiştir. Yapılan araştırmada katılımcılardan veri elde etmek amacıyla önceden hazırlanmış olan katılımcı demografik bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın verileri için altı okul yöneticisi, altı rehber öğretmen/psikolojik danışman, altı farklı branşlardan öğretmen ve altı özel gereksinimli öğrenci velisi ile görüşme gerçekleştirilmiştir. Veriler, içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında kaynaştırma eğitiminin olumlu yönlerine ilişkin BEP geliştirme birimi üyelerinin görüşleri doğrultusunda öğrencilerin sosyal ilişkilerinin, duyuşsal durumlarının ve eğitsel durumlarının desteklendiği sonucuna erişilmiştir. Sosyal ilişkileri desteklemeye ilişkin kaynaştırma eğitimi alan öğrencilerin akranlarıyla aynı eğitim ortamında olması nedeniyle öğrencilerin sosyalleştikleri, topluma entegre oldukları, kendini ifade edebilme becerisi kazandıkları, toplumsal kuralları öğrendikleri, iletişim kurmayı öğrendikleri ve olumlu davranışlar edindikleri sonucuna erişilmiştir. Duyuşsal durumu desteklemeye ilişkin kaynaştırma eğitimi alan öğrencilerin özgüvenlerinin arttığı, psikolojik anlamda iyi hissettikleri, özel gereksinimli öğrencilere karşı bakış açısının değiştiği, paylaşmayı öğrendikleri, sorumluluk bilincinin geliştiği, okulu sevdikleri, başarma duygusu hissettiklerini ve velilerin kabul sürecini kolaylaştırdığı sonucuna erişilmiştir. Eğitsel durumu desteklemeye ilişkin ise kaynaştırma eğitimi alan öğrencilerin akademik anlamda gelişim gösterdiği, öğrencinin seviyesine inilebildiği, özel gereksinimli öğrencilerde eğitimin devamının sağlandığı, kaynaştırma öğrencisinin bireysel hızına göre ilerlenebildiği ve yanlış öğrenmelerin giderildiği sonuçlarına erişilmiştir. BEP geliştirme birimi üyelerinin kaynaştırma eğitiminin olumsuz yönlerine ilişkin dış kaynaklı zorluklar/zorbalığa maruz kalma ve öğrenci kaynaklı zorluklar yaşandığı sonucuna erişilmiştir. Dış kaynaklı zorluklar/zorbalığa maruz kalmaya ilişkin özel gereksinimli öğrencilerin normal gelişim gösteren akranları tarafından etiketlendiği, küçümseyici davranıldığı, dışlandıkları, çatışma ve şiddet durumlarının yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrenci kaynaklı zorluklara ilişkin özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitim ortamında akranlarından akademik olarak geride kaldıklarını, kaynaştırma öğrencisinin okulda uygun olmayan davranışlarda bulunduğu, akademik olarak bölündükleri, bazı öğrencilerin kaynaştırma eğitimine uygun olmadığı ve kaynaştırma öğrencisinin akranları içerisinde yetersizlik hissettiği sonucuna erişilmiştir. Okul yöneticileri ve rehber öğretmen/psikolojik danışmanların BEP geliştirme biriminde süreci yönetme ve bilgilendirme hizmeti sundukları sonucuna ulaşılmıştır. Süreci yönetmeye ilişkin veli ile iş birliği yapma, BEP toplantılarını ve uygun eğitim ortamını organize etme, yönlendirme ile denetim/takip basamaklarında katkı sundukları sonucuna ulaşılmıştır. Bilgilendirmeye ilişkin öğretmenlere destek olma ve müşavirlik/bilgilendirme/rehberlik basamaklarında katkı sundukları sonucuna erişilmiştir. Öğretmenlere göre BEP'in sistemsel olarak eksik yönlerine dair BEP'in öngörülebilir olmadığı, sınıf ortamında uygulanmasının güç olduğu, taslak bir programın olmadığı, materyallerin olmadığı, plan yapmanın kısıtlayıcı olduğu ve uzmanlık gerektirdiği sonucuna erişilmiştir. BEP'in sistemsel olarak güçlü yönlerine dair ise bireyselleştirilmiş olduğu, öğretmen için rehber niteliğinde olduğu, somut bir planın olduğu, düzeni sağladığı ve öğrenciyi akademik olarak desteklediği sonucuna erişilmiştir. BEP hazırlarken yararlanılan kaynaklara dair öğretmenlerin resmi kaynaklar ve diğer kaynaklardan yararlandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Resmi kaynaklara ilişkin rehber öğretmen/psikolojik danışman/öğretmenlerden, rehabilitasyon merkezlerinden ve yıllık planlardan yararlandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Diğer kaynaklara yönelik ise öğretmenler öğrencinin mevcut durumunu baz aldıklarını, internet kaynaklarını kullandıklarını ve aile ile görüşmeler gerçekleştirdikleri sonucuna erişilmiştir. Öğretmenler BEP hazırlama sürecinde yaptıkları çalışmalara ilişkin; öğrencinin hazırbulunuşluğunu belirledikleri, aile ile görüşmeler gerçekleştirdikleri, öğrenciyi tanımaya çalıştıkları, rehber öğretmen/psikolojik danışman ile görüşme yaptıkları, diğer öğretmenlerle iş birliği kurdukları, öğrenciye uygun kazanım belirledikleri ve hazır programları revize etttikleri sonucuna erişilmiştir. Öğretmenler BEP uygulama sürecinde yaptıkları çalışmalara ilişkin; öğrenciye uygun materyal hazırladıklarını, ödevlendirme yaptıklarını, öğrencinin akademik gelişimini takip ederek ilerlediklerini, gerektiğinde programda değişiklikler yaptıklarını, yaparak-yaşayarak öğretmeye çalıştıklarını ve akıllı tahtayı kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin BEP'e göre değerlendirme sürecinde yaptıkları çalışmalara ilişkin; öğrenciye uygun sınav soruları hazırladıkları, sözlü olarak değerlendirdikleri, açık uçlu sorular sordukları ve etkinliklerde görev verdikleri sonucuna erişilmiştir. BEP geliştirme birimi üyelerinin BEP hazırlama aşamasında BEP geliştirme birimine dönük ve öğrenciye dönük sorunlar yaşandığı sonucuna ulaşılmıştır. BEP geliştirme birimine dönük sorunlara ilişkin BEP geliştirme birimi üyelerinin bilgi düzeyinin düşük olduğu, BEP toplantılarının yapılmadığı, hazır bireyselleştirilmiş eğitim programı kullanıldığı, iş birliğinin olmadığı, BEP geliştirme birimi üyelerinin yanlış tutumlarının olduğu, BEP hazırlamada zorlanıldığı, öğretmenlerin BEP'i ekstra iş yükü olarak gördüğü ve rehber öğretmen/psikolojik danışman olmadığı için sorunlar yaşandığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Öğrenciye dönük sorunlara ilişkin ise öğrencinin hazırbulunuşluk seviyesini belirlemekte zorlandıkları, velilerin kabul sürecinde sıkıntı yaşadığı ve öğretmenlerin kaynaştırma öğrencilerine ayrı ayrı BEP hazırlamadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. BEP geliştirme birimi üyelerinin BEP hazırlama aşamasında karşılaştığı sorunların çözümüne ilişkin farkındalık oluşturma, iş birliği yapma ve denetim önerilerinde bulunmuşlardır. Farkındalık oluşturmaya dair; BEP geliştirme birimi üyelerine eğitim verilmeli, veliler süreç hakkında bilgilendirilmeli, MEB çerçeve planlar yayınlamalı, toplumsal farkındalık arttırılmalı, BEP sadeleştirilmeli, öğretmen öğrenciyi çok yönlü tanımalı ve yöneticilerde rehberlik bilinci oluşturulmalı önerileri yer almaktadır. İş birliği yapmaya ilişkin ise BEP geliştirme birimi üyeleriyle iş birliği yapılmalı önerisinde bulundukları sonucuna ulaşılmıştır. Denetim önerisine ilişkin ise BEP'e dair tüm süreçlerin denetlenmesi çözüm önerisinde bulundukları sonuçuna ulaşılmıştır. BEP geliştirme birimi üyelerinin BEP uygulama aşamasında karşılaştığı sorunlara ilişkin yapılan analiz sonuçlarında BEP geliştirme birimi ve öğrenciyle ilgili sorunlar yaşandığı sonuçlarına ulaşılmıştır. BEP geliştirme birimiyle ilgili; zamanı verimli kullanamama, ailenin süreçte destek olmaması, BEP'in kağıt üzerinde kalması, öğretmenlerin müfredata yoğunlaşması ve öğretmenlerin yeterli donanıma sahip olmaması sebebiyle kazanımları öğrencinin seviyesine indirerek anlatamaması, BEP'te yer alan kazanımları sınıfta verememe, okul yöneticilerinin süreçte etkin olmaması, BEP toplantısında alınan kararların uygulanmaması, öğretmenlerin görev almak istememesi, bireyselleştirilmiş eğitim programında değişiklik yapma ve yanlış ebeveyn tutumları gibi sorunlar yaşandığı sonucuna erişilmiştir. Öğrenciyle ilgili sorunlara ilişkin; sınıf mevcutlarının fazla olması ve dolayısıyla sınıf içerisinde kaynaştırma öğrencisinin göz ardı edilmesi, diğer öğrencilerin tepkisel davranması, kaynaştırma öğrencisinin uyum problemi yaşaması, kitapların/mateyallerin kaynaştırma öğrencisine uygun olmaması, kaynaştırma öğrencisinin dersin işleyişini bozması, bazı etkinliklere katılamaması ve sınıfta bireysel çalışma yapamaması gibi olumsuzlukların yaşandığı sonuçlarına ulaşılmıştır. BEP geliştirme birimi üyelerinin BEP uygulama aşamasında karşılaştığı sorunların çözümüne dair uygulama mevzuatına ilişkin ve okuldaki uygulama bağlamında önerilerde bulundukları saptanmıştır. Uygulama mevzuatına ilişkin; destek eğitim odaları açılmalı, BEP geliştirme birimi üyelerine eğitim verilmeli, denetim yapılmalı, ekstra zaman ayrılmalı, ücret politikası revize edilmeli, öğrencinin ilerleyişine göre BEP hazırlanmalı, yarı zamanlı kaynaştırma uygulaması yapılmalı, ağır düzeydeki öğrenciler kaynaştırma eğitimi almamalı ve destek eğitim yönetmeliği düzenlenmeli önerilerinde bulundukları sonucuna ulaşılmıştır. Okuldaki uygulama bağlamında ise sınıf mevcudu azaltılmalı, iş birliği artırılmalı, öğretmen hassasiyeti arttırılmalı, kaynaştırma öğrencisine uygun kitap/materyal gönderilmeli, akran farkındalığı artırılmalı, kaynaştırma öğrencisinin sosyalleşmesi sağlanmalı, okulun fiziki şartları iyileştirilmeli gibi çözüm önerilerinde bulundukları sonucuna erişilmiştir. BEP geliştirme birimi üyelerinin BEP'e göre değerlendirme aşamasında karşılaştığı sorunların öğretmen kaynaklı, kaynaştırma öğrencisi kaynaklı, diğer öğrenciler kaynaklı ve veli kaynaklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen kaynaklı sorunların; kaynaştırma öğrencisinin BEP'ine/tanısına uygun olarak değerlendirilmemesi, kaynaştırma öğrencisine ayrı sınav hazırlanmaması, kaynaştırma öğrencisindeki ilerlemeye odaklanılmaması, değerlendirme raporu hazırlanmaması, kaynaştırma öğrencisine ortalama bir not verilmesi ve plansız sınav yapılması olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kaynaştırma öğrencisi kaynaklı sorunların; kaynaştırma öğrencisinin belirlenen hedefe ulaşamaması, kaynaştırma öğrencisinin sınava girmek istememesi, kaynaştırma öğrencisinin bir soru tipine odaklanması ve kaynaştırma öğrencisinin kolaya alışması gibi olumsuzlukları ifade ettikleri sonuçlarına erişilmiştir. Diğer öğrenciler kaynaklı sorunun ise diğer öğrencilerin tepkisel davranması olduğu; veli kaynaklı soruna ilişkin velilerin kaynaştırma öğrencisine dair yüksek beklentilerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. BEP geliştirme birimi üyelerinin BEP'e göre değerlendirme aşamasında karşılaştığı sorunlara ilişkin süreci yönetmeye ve sınav yapmaya dair önerilerde bulunmuşlardır. Süreci yönetmeye ilişkin; denetim yapılmalı, BEP geliştirme birimi üyelerine eğitim verilmeli, iş birliği yapılmalı, hassasiyeti olan öğretmenler yetiştirilmeli ve öğrenci mevcudu az olan okullara gönderilmeli önerisinde bulunmuşlardır. Sınav yapmaya ilişkin; kaynaştırma öğrencilerine birebir sınav yapılmalı, değerlendirme raporu hazırlanmalı, özel gereksinimli öğrenciler çok yönlü değerlendirilmeli ve öğrencinin tanısına uygun sınav hazırlanmalı gibi çözüm önerilerinde bulundukları sonucuna erişilmiştir.