Betonarme kirişlerde, donatı tip ve yerleşimlerinin burulma davranışına etkilerinin deneysel olarak incelenmesi

Günümüzde betonarme sistemler, yapı sektöründe en yaygın kullanılan taşıyıcı sistemler arasında yer almakta olup, yapı güvenliği açısından bu sistemlerdeki temel elemanların davranışlarının ayrıntılı şekilde incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Kirişler, betonarme yapılarda yükleri döşemelerden kolonlara aktaran kritik taşıyıcı elemanlar olarak, eğilme, kesme ve burulma gibi çeşitli iç kuvvetlere maruz kalmaktadır. Özellikle burulma etkisi, çoğu zaman ikincil bir etki olarak değerlendirilmesine rağmen, düzensiz geometriye sahip yapılarda, kenar kirişlerde ve konsol elemanlarda belirleyici bir iç kuvvet olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda, geçmiş depremler sonrası yapılan hasar analizleri, burulma etkisinin yapısal davranış üzerindeki kritik rolünü ve mevcut yapı stokunda donatı düzenlemelerine dair yetersizlikleri ortaya koymuştur. Bu çalışmada, 2000 yılı öncesinde yaygın olarak kullanılan nervürsüz (düz) donatıların, günümüzde tercih edilen nervürlü donatılara kıyasla betonarme kirişlerin burulma davranışı üzerindeki etkisi deneysel olarak araştırılmıştır. Farklı boyuna donatı oranları (2ɸ12 ve 3ɸ12) ile çeşitli etriye aralıkları (etriyesiz, 5 cm, 10 cm ve 20 cm) kullanılarak toplam 16 adet kiriş numunesi hazırlanmış ve özel olarak kurulan deney düzeneğinde burulma testine tabi tutulmuştur. Deneysel veriler, dönme kapasitesi, burulma momenti, enerji tüketimi ve rijitlik parametreleri açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, nervürsüz donatı kullanılan kirişlerin, nervürlü donatılı kirişlere kıyasla burulma dayanımı ve süneklik açısından belirgin zafiyetler içerdiğini ortaya koymuş; ayrıca boyuna donatı adeti ve etriye aralıklarının burulma davranışı üzerindeki etkileri de açık biçimde gösterilmiştir. Bu çalışma, mevcut yapı stokunun güvenlik açısından değerlendirilmesi ve yeni betonarme tasarımlarında etkin donatı düzenlemelerinin belirlenmesi açısından literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.