Betonarme kolonlarda eksenel yük oranı ve burulma momentinin, eğilme dayanımına etkisi

Deprem kuşağında yer alan ülkemizdeki binaların çok büyük kısmı betonarme taşıyıcı sistem ile inşa edilmiştir. Binaların depreme dayanıklı olması için betonarme elemanlarla ilgili çok sayıda deneysel ve analitik çalışmalar yapılmakta ve deprem yönetmelikleri bu çalışmalar neticesinde güncellenmektedir. Binalardaki en önemli yapı elemanlarından biri kolonlardır. Betonarme kolonların farklı etkiler altındaki davranışının incelenmesi, deprem kuşağında yer alan binaların emniyeti için oldukça önemlidir. Mevcut yapı stoğunun yaklaşık üçte biri 2000 yılı öncesi inşa edilen ülkemizdeki binaların çoğunda burulma düzensizliği bulunmaktadır. Özellikle 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde birçok binada burulmaya bağlı göçmenin meydana geldiği tespit edilmiştir. Betonarme kolonların burulma etkisindeki davranışının incelenmesi, bunun sonucunda uygun güçlendirme tekniklerinin hazırlanması, can ve mal kayıplarının önlenmesi bakımından oldukça önemlidir. Bu çalışmada 10 adet betonarme kolonun, farklı eksenel yük ve burulma etkilerindeki eğilme davranışları deneysel olarak incelenmiştir. Çalışmanın değişkenlerini eksenel yük oranı, eksenel dönme/yatay ötelenme oranı ve enine donatı aralığı oluşturmaktadır. Çalışmadan elde edilen veriler ışığında kolonlara ait yük-deplasman, zarf eğrisi, eğilme momenti-eğrilik, burulma momenti-dönme, rijitlik ve kümülatif tüketilen enerji grafikleri çizilmiştir. Deney esnasında kolonlarda meydana gelen hasarlar incelenmiş, plastik mafsal bölgeleri ölçülmüş ve çalışmanın değişkenlerine bağlı olarak yeni bir plastik mafsal modeli önerilmiştir. Elde edilen veriler kullanılarak betonarme kolonlara ait eksenel yük-burulma momenti-eğilme momentini içerecek yeni bir üçlü etkileşim modeli sunulmuştur. Hem plastik mafsal modeli hem de üçlü etkileşim modeli literatürdeki diğer modeller ile kıyaslanarak etkinliği tartışılmıştır. Kolonlarda meydana gelen plastik dönme değerleri ile TBDY-2018'deki plastik dönme sınır değerleri karşılaştırılarak burulma etkisinin önemi açıklanmıştır.