Beyşehirde yaylalar, yaylacılık ve yayla kültürü

Yayla ve yaylacılık faaliyetleri Beyşehir ve çevresinde yaşayan ve hayvancılıkla uğraşan insanları doğrudan ve dolaylı olarak ilgilendiren hem sosyo-kültürel hem de ekonomik faaliyet olmasına rağmen, günümüze kadar araştırma sahasında yapılan yayla ve yaylacılık faaliyetleri hakkında yeteri kadar kapsamlı bilimsel çalışmanın yapılmadığı görülmüştür. Daha önce yapılan araştırmalarda ise bu konuya geniş kapsamlı değil daha yerel ve dar kapsamlı yaklaşıldığı görülmüş olup, bu eksikliği tamamlayabilmek için 'Beyşehir'de Yaylalar, Yaylacılık ve Yayla Kültürü' konulu araştırmanın yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Araştırma sırasında Beyşehir ilçesinin; Doğanbey, Başgöze, Yeşildağ, Dumanlı, Akçabelen, Damlapınar ve Üzümlü mahallelerinin sınırları içerisinde bulunan yaylalar ve ağıllar gezilerek yerinde gezi ve gözlem yapılmıştır. Yaylacılara ve ağılcılara 57 soruluk yarı yapılandırılmış anket çalışması uygulanmış, yayla ve ağıl sakinleri ile birebir görüşmeler yapılarak yaylalar ve ağıllar hakkında bilgi sahibi olunmaya çalışılmıştır. Ayrıca konu hakkında araştırma sahasında yaylacılık üzerine yapılan önceki çalışmalar taranarak, detaylı incelenmiştir. Yaylaların ve ağılların fotoğrafları çekilerek arşivleme yapılmıştır. Çalışmada yörenin sıcaklık, yağış vb. özelliklerinden bahsedilmiş olup karşılaştırmalar yapılmıştır. Ayrıca çalışma sahası ile ilgili fiziki, topografya, toprak, iklim, jeoloji ve jeomorfoloji özellikleri açıklanmış, çalışmada sahanın lokasyon haritası, yaylaların yükseltileriyle birlikte yükselti basamaklarını gösterir harita ve yaylaların konumunu gösteren harita yapılmıştır. Araştırma sonucunda: 9'u Beyşehir ilçesi Doğanbey mahalle sınırlarında, 5 tanesi Başgöze mahallesi sınırlarında, 3 tanesi Dumanlı mahallesi sınırlarında, 1 tanesi Akçabelen mahallesi sınırlarında, 2 tanesi Damlapınar mahallesi sınırlarında, 1 tanesi Yeşildağ mahalle sınırlarında, 4 tanesi de Üzümlü mahallesi sınırlarında olmak üzere toplam 25 yayla ve ağılda halkın yayla, yaylacılık ve ağılcılık faaliyetlerinde bulunduğu tespit edilmiştir. Coğrafi koşulların araştırma alanındaki yayla, yaylacılık ve ağılcılık faaliyetlerinin yapılmasına uygun olduğu tespit edilmekle birlikte, yaylacılığın ve ağılcılığın geleneksel yaylacılık ve ağılcılık şeklinde yapıldığı ve yaylalarda ve ağıllarda temel ekonomik faaliyetin hayvancılık üzerine kurulu olduğu ve yörede dikey yönde yaylacılığın yapıldığı tespit edilmiştir. Yayla ve ağıl yerleşme yerlerinin belirlenmesinde, hayvancılık faktörünün en önemli etken olduğu görülmüştür. Yayla ve ağıl yerleşmelerinin yükseltileri 1090 m. ile 1713 m. arasında olduğu yapılan çalışmada tespit edilmiştir. Yaylacılık ve ağılcılık süresinin yaklaşık 5-6 ay olduğu belirlenmiştir. Araştırma sahasındaki yaylaların ve ağılların büyük bir çoğunluğunda başta altyapı olmak üzere, birçok sorunun varlığı tespit edilmiştir. Ayrıca daimi yerleşme yerine dönüşmeyen yaylalarda yaylalara göç zamanlarının belirlenmesi hayvancılığa bağlı olarak gerçekleştiği tespit edilmiştir. Yaylalarda ve ağıllarda kullanılan meskenler ve eklentilerinin yaylalara ve ağıllara göre farklılık gösterdiği bunda ise yaylacıların ve ağılcıların ekonomik ve sosyokültürel özelliklerinin etkili olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Araştırma sahasındaki halkın ekonomik faaliyetlerinin en önemlisi olan yayla, yaylacılık ve ağılcılık faaliyetleri gelişigüzel olarak yapılmaktadır. Bu ise yayla, yaylacılık ve ağılcılık ekonomisinden yeterince yararlanmayı olumsuz etkilemektedir. Araştırmaya konu olan yaylaların ve ağılların, öncelikle kanalizasyon, ulaşım ve temiz içme ve kullanma suyu, haberleşme, sağlık vb. alt yapı sorunlarının olup bu sorunların ivedilikle çözüme kavuşturulması yayla ve ağıl sakinlerinin beklentileri arasındadır. Ayrıca araştırma sahasındaki yaylalarda ve ağıllarda başta doğa yürüyüşü olmak üzere turizm faaliyetleri başlatılabilir. Anahtar Kelimeler: Beyşehir, Yayla, Yaylacılık ve Yayla Kültürü