Biber (Capsicum annuum L.) ıslahında anter ve shed-mikrospor kültürünün ve poliamin uygulamalarının haploid embriyo oluşumu üzerine etkilerinin belirlenmesi

Biber (Capsicum annuum L.), Solanaceae familyasına ait olup ekonomik değeri yüksek, iklim ve yetiştirilme koşulları bakımından Akdeniz bölgesinde büyük bir öneme sahiptir. Örtüaltı yetiştiriciliğinin daha fazla olması, hibrit (F1) tohum kullanımı ve biber ıslahını yaygın hale getirmiştir. Akdeniz bölgesinde çoğunlukla açık arazi ve serada yetiştirilen biberde, zararlılara ve hastalıklara dayanıklı, kaliteli ve yüksek verime sahip yeni hibrit çeşitlerin geliştirilmesi önemlidir. Klasik ıslah çalışmalarının uzun yıllar almasından dolayı, hibrid çeşit üretimi için biyoteknolojik yöntemlere başvurulmaktadır. Biyoteknolojik yöntemlerden biri bitki doku kültürüdür. Bitki doku kültürü teknikleri arasında haploid bitkilerin oluşturulması, ıslah çalışmalarına önemli katkılar sağlamaktadır. Islah çalışmalarında sıkça kullanılan bu yöntem sayesinde yeni çeşit/genotiplerin ıslahı daha kolay ve hızlı gerçekleştirilebilmektedir. Türkiye'de ticari yetiştiriciliği yapılan 3 farklı kapya biber (Capsicum annuum L.) çeşidi (Diyar F1, SF549 F1 ve Zaruri F1) kullanılarak anter ve shed-mikrospor kültürü ile haploid bitki elde edilmesi amaçlanmıştır. Uygulama olarak besin ortamlarına putresin ve spermidin ilave edilmiştir, poliaminlerin haploid bitki oluşturmada etkisi incelenmiştir. Anter kültürü tekniğinde P1, shed-mikrospor kültürü tekniğinde P2 katı ve P3 sıvı ortamları kullanılmıştır. Bu temel besin ortamlarına ilave olarak farklı dozlarda putresin ve spermidin eklenerek, değişik kombinasyonlar oluşturulmuştur. Çalışma, besin ortamlarının hazırlığıyla başlamış ve çiçek tomurcukları toplanmıştır. Tomurcuklar, steril kabin içerisinde sterilize edilmiştir ve anterleri çıkarılmıştır. Çıkarılan anterler besin ortamlarına ekilmiştir. Her petride 15 anter olacak şekilde ekim geçekleştirilmiştir. Ekim işlemi bittikten sonra petriler streç film ve parafilm ile sarılarak, etüvde 2 gün boyunca 35°C'de karanlığa konulmuştur. İklim odasında anterlerin gelişimleri gözlemlenmiştir. Yaklaşık 4 haftanın sonunda embriyolar belirmeye başlamıştır. Oluşan embriyolar MS0 besin ortamına aktarılmıştır. Gelişme gösteren embriyolar bitkiciğe dönüşmüştür ve haploid bitki elde edilmiştir. Çalışmada kültüre alınan petri sayısı (adet), ekim yapılan anter miktarı (adet), embriyo oluşum miktarı (adet), normal embriyo ve anormal embriyo oluşum miktarları (adet), bitki elde sayısı (adet) ve yüzdesi (%) değerlendirilmiştir. Poliaminlerin haploid bitki oluşturmada etkisi ortaya koyulmuştur. Bu çalışmanın ana hedefi, ülkemizde üretimi önemli olan kapya biber çeşitlerinin haploid bitki elde edilmesinde, poliaminlerin etkilerini belirlemek ve çeşitlerin bu uygulamalara verdikleri tepkileri karşılaştırmaktır. Bu, bitki ıslahı çalışmalarında önemli bir adım olup biber ıslah çalışmalarının kısaltılmasına katkıda bulunabilir. Tezin yazım aşamasına kadar biber haploid çalışmalarında poliamin uygulamalarına rastlanılmamıştır. Bu yönü itibariyle çalışma bir ilki oluşturmaktadır. Çalışma sonucunda, poliaminlerin haploid bitki elde etme sürecinde önemli bir rol oynadığı ve genotipler arasındaki farklılıkların bu süreçte etkili olduğu gösterilmiştir. İlk kez böyle bir çalışma yürütüldüğü için özgün değeri yüksektir. Gelecekteki çalışmalarda, daha fazla çeşit/genotip, farklı biber tipleri ve farklı poliamin kombinasyonları ile araştırılmalar yapılmalıdır.