Biber çeşitlerinde farklı tuz dozlarının tohum çimlenmesine etkileri

Bu çalışma, farklı NaCl konsantrasyonlarının (0, 50, 100 ve 150 mM) dört biber (Capsicum annuum L.) çeşidinin (Karaisalı, BT Bursa Yağlık 016, Yalova Çorbacı 12 ve Demre) tohum çimlenme performansı üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Deneme, kontrollü koşullarda tesadüf parselleri faktöriyel deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak kurulmuştur. Çalışmada çimlenme oranı, ortalama çimlenme süresi, çimlenme indeksi, çimlenme hızı indeksi, Timson indeksi ve tuz tolerans indeksi (TTI) belirlenmiş; elde edilen veriler temel bileşen analizi (PCA) ile değerlendirilmiştir. Ayrıca, seçilen uygulamalarda tohum kabuğunun mikroyapısal özellikleri ve elementel dağılımı taramalı elektron mikroskobu (SEM–EDS) ile incelenmiştir. Araştırma sonuçları, artan NaCl konsantrasyonlarının çimlenme oranı ve çimlenme hızını genel olarak azalttığını, özellikle 100 ve 150 mM düzeylerinde çimlenmenin belirgin şekilde baskılandığını ortaya koymuştur. Çeşitler arasında anlamlı farklılıklar belirlenmiş; Demre çeşidi tüm tuz düzeylerinde yüksek çimlenme indeksi ve çimlenme hızı indeksi değerleriyle öne çıkmıştır. Karaisalı çeşidi ise yüksek NaCl dozlarında dahi çimlenme performansında ani düşüş göstermemiş ve stabil bir çimlenme yanıtı sergilemiştir. Buna karşılık, Bursa çeşidi tüm dozlarda en düşük performansı gösterirken, Yalova çeşidi orta düzey tuzlulukta görece toleranslı, yüksek tuzlulukta ise duyarlı bir yapı sergilemiştir. PCA sonuçları, çeşitlerin üç farklı tolerans grubunda toplandığını ve Demre ile Karaisalı çeşitlerinin yüksek performanslı ve düşük stres kaybına sahip genotipler olduğunu doğrulamıştır. TTI değerleri de bu sınıflandırmayı desteklemiştir. SEM–EDS analizleri, artan tuz dozlarıyla birlikte Na ve Cl elementlerinin tohum dokularında arttığını; buna karşılık K, Ca ve Mg gibi temel besin elementlerinin azaldığını göstermiştir. Yüksek tuzluluk koşullarında tohum kabuğunda hücresel büzüşme ve doku zedelenmeleri gözlenmiş; bu durum çimlenme performansındaki düşüşün yalnızca ozmotik stresle değil, iyonik toksisite ve besin elementleri arasındaki antagonistik etkileşimlerle de ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, çimlenme döneminde kullanılan fizyolojik indeksler ve PCA analizleri, biberde tuz toleransının güvenilir şekilde belirlenmesine olanak sağlamış; Demre ve Karaisalı çeşitlerinin tuzluluk riski bulunan alanlarda yetiştiricilik ve ıslah çalışmaları açısından umut verici genotipler olduğunu göstermiştir.