Biber gal sineği Asphondylia gennadii (Marchal) (Diptera: Cecidomyiidae)'nin örtü altı yetiştiricilikteki popülasyon dalgalanması ve doğal düşmanlarının belirlenmesi üzerine bir araştırma

Ülkemizde ilk defa 1953 yılında Hatay'ın Arsuz ilçesinde, biber bitkisi üzerinde tespit edilen biber gal sineği Asphondylia gennadii (Marchal 1904) (Diptera: Cecidomyiidae), örtü altı biber üretiminde zarar yaparak önemli verim ve kalite kaybına neden olmaktadır. Bu çalışma ile örtü altı biber yetiştiriciliğinde A. gennadii'nin popülasyon dalgalanması, doğal düşmanları ve A. gennadii'nin zarar durumu belirlenmiştir. Aynı zamanda çalışmada, sera çevresinde bulunan bitkilerden de örneklemeler yapılarak A. gennadii'nin konukçuları belirlenmiştir. Çalışma, 2020-2021 ve 2021-2022 sezonlarında, Antalya ili Kumluca ilçesinde yer alan seralarda yürütülmüştür. Her iki sezonda üç sera olmak üzere, toplamda altı plastik seradan örneklemeler yapılmıştır. Çalışmada, her serada biber bitkisinin dikim tarihinden başlayarak haftalık örneklemeler ile rastgele 30 bitki incelenmiştir. Örneklemeler sonucunda, A. gennadii larva ve pupası seralarda eylül ve aralık ayları arasında gözlemlenmiş ancak ocak ve mayıs ayları arasında herhangi bir bireye rastlanmamıştır. Mayıs ayının ikinci haftası itibariyle tekrar tespit edilen A. gennadii bireyleri seralarda temmuz ayının ilk haftasına kadar gözlemlenmiştir. Her iki sezonda da en yüksek A. gennadii popülasyonu mayıs ve haziran aylarında tespit edilmiştir. Örneklemelerde A. gennadii larva ve pupa sayıları 2020-2021 üretim sezonunda sırasıyla 0.03 – 1.9 larva/ bitki ve 0.03 – 1.9 pupa/bitki aralığında; 2021-2022 sezonunda ise sırasıyla 0.03 – 0.53 larva/ bitki ve 0.03 – 1.97 pupa/bitki aralığında tespit edilmiştir. 2020-2021 üretim sezonunda çalışmaların yürütüldüğü seralarda vuruklu bitki oranları %3.33 - 56.67 aralığında, örnekleme yapılan tüm çiçek ve meyvelerdeki vuruklu çiçek oranları %0.38 - 18.95 aralığında, vuruklu meyve oranları %0.11 - 16.97 aralığında tespit edilmiştir. 2021-2022 üretim sezonunda ise çalışmaların yürütüldüğü seralarda vuruklu bitki oranları %3.33 - 66.67 aralığında, örnekleme yapılan tüm çiçek ve meyvelerdeki vuruklu çiçek oranları %0.39 - 18.39 aralığında, vuruklu meyve oranları %0.14 - 4.77 aralığında gözlemlenmiştir. Çalışmada, A. gennadii bireyleri üzerinde ektoparazit olarak beslenen üç farklı parazitoid türü tespit edilmiştir. Bu parazitoid türleri Eurytoma dentata Mayr 1878 (Hymenoptera: Eurytomidae), Sigmophora brevicornis Panzer 1804 (Hymenoptera: Eulophidae) ve Hymenoptera takımı, Pteromalidae familyasına ait teşhisi yapılamayan tür olarak belirlenmiştir. Çalışmaların yürütüldüğü iki sezon boyunca tespit edilen üç farklı A. gennadii parazitoidlerinin oranı; %83.13 E. dentata, %14.46 S. brevicornis ve %2.41 türü belirlenemeyen parazitoid olarak tespit edilmiştir. Çalışmamızda E. dentata ekim ayında yalnızca 1 adet gözlemlenmiş, bu istisna dışında tüm parazitoidler A. gennadii popülasyonunun en yüksek olduğu haziran ayında görülmüştür. Çalışmada, sera çevresinde bulunan kapari Capparis spinosa Linnaeus (Capparidaceae) bitkilerinde de A. gennadii popülasyonu tespit edilmiştir. 2020-2021 üretim sezonunda, kapari tomurcuklarında ilk A. gennadii bireyleri mayıs ayının ikinci haftasında tespit edilmiş ve haziran ayının son haftasına kadar tespit edilmeye devam etmiştir. 2021-2022 sezonunda ise ilk olarak kasım ayının ikinci haftasında kapari tomurcuklarında tespit edilen A. gennadii bireyleri bu ayın son haftasına kadar görülmeye devam etmiştir. Kasım ayı sonundan mayıs ayının sonuna kadar kaparide A. gennadii bireyleri tespit edilememiş ve mayıs ayının son gününde popülasyon tekrar görülmeye başlayıp temmuz ayının ilk haftasına kadar devam etmiştir. Asphondylia gennadii bireylerinin kapari tomurcuklarında larva ve pupa sayıları, sırasıyla 0.2 – 2.3 larva/tomurcuk, 0.4 – 1.97 pupa/tomurcuk aralığında gözlemlenmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen verilerin A. gennadii ile mücadele için uygun zamanın saptanmasına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.