Bilimsel okuryazarlık ile ilgili akademik çalışmaların bibliyometrik analizi ve PISA sonuçları ile ilişkisi

Bilginin çok hızlı üretilip aynı hızla tüketildiği, istenmeyen ve gereksiz bilgiye fazlaca maruz kalınan yeni yüzyılda bireylerin bilginin kalitesini, bilginin nasıl elde edildiğini, bilimsel düşüncenin ne demek olduğunu ve bilimsel düşünce için gerekli temel kavramları ve fikirleri anlamaları beklenmektedir. Toplumun okuryazarlık seviyesini yükseltmek için özellikle okul öncesi ve üniversite öğrencilerinin aldıkları eğitimi geliştirmek önem arz etmektedir. Son yıllarda öğrencilerin bilimsel okuryazarlık seviyeleri üzerine birçok akademik çalışma yapılması, toplumların bilimsel okuryazarlık üzerinde ciddi bir iyileştirme yapma çabaları olarak yorumlanabilir. Bilimsel okuryazarlık ile ilgili yapılan akademik çalışmaların niceliği arttıkça toplumdaki farkındalığın artması, toplumların eğitimi ile ilgili söz sahibi insanların bu konuya daha fazla önem vermesi ve en nihayetinde bu konunun toplum dinamiğine yansıması beklenmektedir. Bu çalışmada öncelikle bilimsel okuryazarlık ile ilgili akademik çalışmalar bibliyometrik yöntemlerle incelenerek bilimsel okuryazarlık konusunun akademide nasıl ve ne kadar ele alındığı belirlenmiştir. Daha sonra öğrencilerin bilimsel okuryazarlık seviyelerini ölçmek için uygulanan PISA sınavları incelenmiş, bir ülkede yayımlanan bilimsel okuryazarlık temalı bilimsel çalışmaların sayısı ile o ülkenin PISA bilimsel okuryazarlık sonuçları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığı araştırılmıştır. Bu çalışma bir tarama çalışmasıdır. 2000-2020 yılları arasında WoS'ta yayımlanan bilimsel okuryazarlık temalı 2615 adet akademik yayın ve 2000 yılından itibaren yedi kez uygulanmış olan PISA bilimsel okuryazarlık sonuçlarının en az altısına sahip olan 34 ülke bu çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Bilimsel okuryazarlık ile ilgili genel eğilimin belirlenmesi için akademik yayınların bibliyometrik analizleri yapılmış, ortak kelimeler tespit edilmiş ve atıf ilişkileri haritalandırılarak analiz edilmiştir. PISA bilimsel okuryazarlık sonuçlarının ise betimsel analizleri yapılarak yıllara ve ülkelere göre nasıl değişkenlik gösterdiği tespit edilmiştir. Ülkelerin akademik yayın sayıları ile PISA bilimsel okuryazarlık sonuçları arasındaki ilişki korelasyon analizi ile belirlenmiştir. Araştırma sonucunda bilimsel okuryazarlıkla ilgili akademik yayınlarda en çok kullanılan anahtar kelimelerin bilgi, bilim ve eğitim olduğu görülmüştür. Akademik çalışmaların yıllara, dergilere, ülkelere, kurumlara ve doküman tiplerine göre dağılımları belirlenmiş ve atıf ilişkileri incelenmiştir. Ayrıca PISA bilimsel okuryazarlık sonucuna sahip ülkeler belirlenerek sonuçların analizleri yapılmıştır. Ülkelerin bilimsel okuryazarlık temalı akademik yayın sayıları ile PISA bilimsel okuryazarlık sonuçları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ülkeler bazında ilişki tek tek incelendiğinde ise Çek Cumhuriyeti, Hollanda, İngiltere, İzlanda, Kore, Macaristan, Slovakya ve Yeni Zelanda'nın PISA bilimsel okuryazarlık puanları ile bilimsel okuryazarlık temalı bilimsel çalışmalarının sayısı arasında negatif ilişki bulunurken Portekiz'in pozitif ilişkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.