Bir okulda proje kültürü geliştirilmesine yönelik öğretmen katılımlı bir kapasite geliştirme çalışması

Bu araştırmanın amacı, okullarda proje kültürü geliştirilebilmesi için okul ihtiyaçlarına bağlı olarak kurumsal kapasite geliştirme çalışmalarının nasıl yürütülmesi gerektiğinin belirlenmesidir. Proje kültürü odaklı kurumsal kapasite geliştirme çalışmaları; proje kültürü oluşturulabilmesine ilişkin ihtiyaçların belirlenmesi, okul temelli proje yönetim sürecinin tasarlanması, okul temelli proje hazırlama ve uygulama süreçleri ve okul temelli proje geliştirme sürecinin değerlendirilmesi çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırmada karma yöntem yaklaşımlarından gömülü deneysel model uygulanmıştır. 2022-2023 eğitim öğretim yılında Adana ilindeki bir devlet lisesinde gerçekleştirilen araştırmanın çalışma grubunda, otuz iki öğretmen yer almıştır. Araştırmanın yürütüldüğü devlet okulu, "okulun proje deneyimine sahip olmaması ve akademik ve sosyal başarı düzeyinin düşük olması" ölçütü doğrultusunda ölçüt örnekleme yoluyla belirlenmiştir. Araştırma; ölçek geliştirme, ihtiyaç analizi, hazırlık çalışmaları, uygulama ve değerlendirme olmak üzere beş aşamada gerçekleştirilmiştir. Öncelikle devlet okulundaki öğretmenlerin okullarındaki proje kültürüne yönelik algılarının incelenebilmesi için bir ölçek geliştirme çalışması yapılmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen "Okullarda Proje Kültürü Ölçeği", ihtiyaç analizi aşamasında çalışma grubundaki öğretmenlere uygulanmıştır. Ardından, okulda bir proje kültürü oluşturulabilmesine ilişkin ihtiyaçların saptanabilmesi için öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Hazırlık çalışmaları aşamasında okulda oluşturulan proje ekibi ile birlikte okul temelli proje yönetim sürecinin tasarlanmasına yönelik görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada, aynı zamanda proje kültürü odaklı kurumsal kapasite geliştirme sürecinin bir parçası olan okul temelli proje geliştirme programı hazırlanmıştır. Uygulama aşamasında, okul temelli proje geliştirme programı devlet okulunda sekiz hafta boyunca uygulanmış ve bu aşamada okul temelli proje yazma ve uygulama süreci yürütülmüştür. Uygulama aşaması boyunca araştırmacı tarafından gözlem verileri toplanmıştır. Değerlendirme aşamasında, öncelikle, proje kültürüne ilişkin ölçek çalışma grubundaki öğretmenlere tekrar uygulanmıştır. Ardından, okul temelli proje geliştirme programının etkililiğini öğretmenlerin deneyimleri doğrultusunda inceleyebilmek için öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda, görüşmelerden ve gözlemlerden elde edilen veriler tümevarımsal içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda ise okul temelli proje geliştirme programının uygulanması sonucunda, öğretmenlerin okullarındaki proje kültürüne yönelik algılarında herhangi bir farklılık oluşup oluşmadığının incelenebilmesi için ilişkili gruplar t testi uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunda, proje kültürü odaklı kurumsal kapasite geliştirme çalışmalarına bağlı olarak hazırlanan okul temelli proje geliştirme programının, devlet okulunun proje kültürüne yönelik öğretmen algılarında olumlu yönde bir farklılaşma oluşturduğu anlaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, devlet okulunda proje kültürünün oluşturulabilmesi için özellikle okul içinde iş birliğine ve öğrenmeye değer verilen çalışma anlayışına, yenilikçi ve risk alabilen okul paydaşlarına ve sürdürülebilirlik yaklaşımını destekleyen demokratik bir iklime ve kolaylaştırıcı yönetim tarzına ihtiyaç duyulmaktadır. Okul temelli proje yönetim süreci; faaliyet konularının ve programının hazırlanmasına, yaygınlaştırmaya, değerlendirmeye ve iyileştirmeye ilişkin strateji ve ilkeler, okul paydaşlarının görev ve sorumlulukları ve başarı ve risk faktörleri çerçevesinde tasarlanabilmektedir. Okul temelli proje geliştirme programı sonucunda devlet okulunun planlama ve uygulama alanlarındaki yönetsel kabiliyetlerinde gelişim sağlanmıştır. Okulun proje kültürü altyapısı ise kaynak yönetimi, iş birliği kültürü ve yenilik ve yaratıcılık alanlarında gelişmiştir. Okulda proje tabanlı öğrenme kültürünün gelişmesi ve sadece öğretmenlerin değil öğrencilerin de proje çalışmalarına yönelik farkındalığının artması okulun proje yürütme kapasitesini güçlendiren çıktılardır. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak okullarda proje kültürü gelişimine hizmet eden kapasite geliştirme çalışmalarının yürütülmesine ilişkin çeşitli öneriler sunulmuştur.