Sustainable stochastic traffic assignment with multiple objectives and user classes

Ulaşımda sürdürülebilirlik, özellikle küresel ısınmanın ciddi bir problem haline gelmiş olmasından dolayı güncel ve önemli bir konudur. Bu kapsamda, ulaşımda sürdürülebilirliğe ilişkin ölçütler tanımlamak ve bunlardan faydalanarak ulaşım sistemlerinin performansını ölçmek ve verimliliklerini arttırmak büyüyen bir çalışma alanıdır. Bu çalışmada, kent içi ulaşım planlamasının trafik ataması aşaması için geliştirilen bir çözümün sürdürülebilirliğini değerlendirebilmek için bazı sosyal, çevresel ve ekonomik ölçütler ortaya konmuştur: ağdaki merkezlere erişilebilirlik, merkezlerin erişilebilirliğinde eşitlik, oluşan yol kazası sayısı, ulaşım araçlarının karbondioksit salınımı ve yaydıkları gürültü, bireylerin taşıma maliyetlerini bütçelerinden karşılayabilirlikleri. Ölçütler yardımıyla sürdürülebilir bir trafik ataması yapabilmek için iki seviyeli bir matematiksel model geliştirilmiştir. ?ki seviyeli modelin alt seviyesinde rastlantısal kullanıcı dengesi, bu denge modelinde de çok terimli logit seçim ve gelir seviyelerine göre kullanıcı sınıfları dikkate alınmıştır. ?ki seviyeli modelin üst seviyesinde ise sosyal, çevresel ve ekonomik amaçlar göz önünde bulundurularak her bir kullanıcı sınıfı için eniyi geçiş ücretleri belirlenmeye çalışılmıştır. Üst seviyede birden fazla amaç bulunmasından ve bu amaçların birbirleri ile çelişmesinden dolayı Pareto eniyi çözümler kümesi elde edilmeye çalışılmıştır. Bunun için çok amaçlı eniyileme problemlerinin çözümünde etkinliği gösterilmiş Baskın-Olmayan Sınıflandırmalı Genetik Algoritma kullanılmıştır. Genetik algoritmanın herbir iterasyonunda nesli oluşturan her birey (geçiş ücreti vektörü) için alt seviyeyi oluşturan rastlantısal kullanıcı dengesi probleminin çözülmesi gereklidir. Bunu etkili biçimde gerçekleştirebilmek içinse ağdaki yollar yerine bağlantıları göz önünde bulunduran ve bu sayede büyük çaplı problemlerin çözülmesine imkan veren Öz-Düzenlemeli Ortalamalar Yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın sonunda yazında iyi bilinen bazı ulaşım ağlarının verileri kullanılarak oluşturulan matematiksel modeller geliştirilen yöntemle çözülmüş ve elde edilen sonuçlar kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır.Anahtar sözcükler : Sürdürülebilir trafik ataması, iki seviyeli programlama, Çok amaçlı eniyileme, Rastlantısal kullanıcı dengesi, Baskın-olmayan sınıflandırmalı genetik algoritma