Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı ordusunda görev almış iki mareşal Colmar von Der Goltz ile Liman Von Sanders'in anılarında Türk imgesi

Osmanlı Devleti, XIX. yüzyılda ordusunun yeniden yapılanması için yurtdışından uzmanlar getirmiştir. Prusya ordusunun en önemli generallerinden Helmuth Karl Bernhard von Moltke‟nin henüz yüzbaşı rütbesindeyken 1835-1839 yılları arasında Osmanlı ordusunda görev yapmıştır. Bu dönemden itibaren Osmanlı Devleti‟ne belirli aralıklarla Alman uzmanlar gelmiştir. 1843 yılında doğan Colmar Freiherr von der Goltz ve 1855 yılında doğan Liman von Sanders, Osmanlı ordusunda görev almış önemli Alman komutanlardır. Goltz, 1883-1895 yılları arasında Osmanlı ordusunun eğitim kitaplarından orduya alınan teçhizata kadar birçok konuda yetkili olmuştur. Osmanlı ordusunun eğitim sistemini tamamen Prusya ekolüne göre yeniden düzenleyen Goltz, Türkiye‟de "Golç Paşa" olarak anılmıştır. 1909 yılında kısa bir süreliğine yeniden Osmanlı Devleti‟nde bulunan Goltz, 1915 yılında Birinci Dünya Savaşı kapsamında İstanbul‟a üçüncü kez gelmiştir. Padişahın danışmanlığı başta olmak üzere çeşitli görevlerde bulunduktan sonra 1916 yılında VI. Ordu komutanı olarak Basra Cephesi‟nde görev almış, bu cephede yakalandığı tifüs nedeniyle 19 Nisan 1916 tarihinde hayatını kaybetmiştir. Almanya‟da 22. Tümen komutanıyken 1913 yılının başlarında Sadrazam Mahmut Şevket Paşa‟nın talebi üzerine Osmanlı Devleti‟ne gönderilecek Alman Askerî Misyonu başkanlığına getirilen Liman von Sanders, 13 Aralık 1913 tarihinde Osmanlı Devleti‟ne gelerek görevine başlamıştır. Beş yıl boyunca Alman Askerî Misyonu başkanı olarak Osmanlı ordusunun modernizasyonu ve yapılandırılması başlıklarında çalışmalarını yürütürken Birinci Dünya Savaşı‟nın başlamasıyla V. Ordu Komutanlığı, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı gibi görevlerde bulunarak cephede de yer almıştır. Sanders, Osmanlı Devleti‟nin 30 Ekim 1918 tarihinde Mondros Mütarekesi‟ni imzalaması üzerine görevini Mustafa Kemal Paşa‟ya devrederek ateşkes şartları uyarınca ülkesine dönmek üzere yola çıkmıştır. Ancak 1919 Ocak ayında Osmanlı topraklarından ayrıldıktan sonra İngiltere tarafından savaş esiri olduğu gerekçesiyle Malta‟da Ağustos ayına kadar esir tutulmuştur. Sanders burada anılarını kaleme almıştır. Karşılaştırmalı edebiyatın en önemli başlıkları arasında yer alan İmgebilim, İmgebilim, sözcük olarak, Latincede imge anlamına gelen 'imago' ile bilim anlamına gelen 'logos' sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur. En geniş anlamıyla imgelerin oluşumunu, işleyiş biçimini inceleyen bilim dalıdır. İmgebilim, farklı disiplinlerde, geniş alanlarda çalışma yapıldığından tanımlanması güç bir bilimdir. Romanlardan şiirlere, tiyatro metinlerinden anılara kadar neredeyse bütün yazılı edebiyat ürünlerinde imge vardır. Bu imgenin oluşumunun nesnellikten öte bir öznelliği barındırması üzerinde araştırmalar yapılması noktasında en önemli gerekçelerden birini oluşturur. Bu çalışmamızda Osmanlı ordusunda görev yapmış ve burada mareşalliğe kadar yükselmiş iki Alman komutan, Colmar Freiherr von der Goltz ve Liman von Sanders‟in geride bıraktıkları yazılı metinler ve anılarında Türk imgesine yaklaşımları, Türk kavramına ilişkin yaklaşımları imgebilim çerçevesinde incelenmiştir. Her ikisinin yazıları ve anıları karşılaştırılarak iki isim arasında ayrıca yaklaşım benzerlikleri ve farklılıkları tespit edilmiştir. Türk-Alman ilişkileri, İmgebilim çalışmaları ve hatıratların incelenmesi başlıklarında literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. XIX. yüzyıldan XX. yüzyılın başına uzanan ve Birinci Dünya Savaşı‟yla silah arkadaşlığına yükselen Türk-Alman ilişkilerinde Alman subaylar gözünden Türk imajının ne olduğu sorusunun yanıtlanması ayrıca iki ülke ilişkilerini çalışan araştırmacılara da katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda çalışmamızda iki ismin anıları ve yayınlamış oldukları yazıları içeren kitap ve metinlerle beraber, telif eserler, makale ve sempozyum bildirileri, lisansüstü tezlerden istifade edilmiştir. Üç bölüm halinde hazırlanan çalışmada Birinci Bölüm‟de İmgebilim ve izlenen metodoloji açıklanmış, İkinci Bölüm‟de Türk-Alman ilişkilerinin tarihsel arka planı ortaya koyulmuş, Üçüncü Bölüm‟de ise ele alınan hatıratlar incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: İmgebilim, Karşılaştırmalı edebiyat