Bisfenol A'ya karşı vanilik asit uygulamasının koruyucu etkisinin Drosophila melanogaster'lerde gelişimsel, biyokimyasal ve moleküler düzeyde belirlenmesi

Sanayi ve teknolojinin gelişimiyle birlikte çevre kirliliği artmakta ve bunun canlı sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri endişe yaratmaktadır. Bisfenol A (BFA), modern üretim uygulamaları yoluyla çevreye salınan ve tüm canlı organizmaları, bakterilerden ökaryotlara kadar etkileyen, yaygın bir toksik endokrin bozucudur. Vanilik asit (VA), çeşitli gıdalarda ve tıbbi bitkilerde bulunan, kozmetik, aroma verici ve polimer sektörlerinde geniş bir kullanım alanına sahip fenolik bir bileşiktir. Özellikle antioksidan, anti-enflamatuar ve nöroprotektif özellikleriyle dikkat çeken VA'nın biyolojik etkileri üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmada, bir model organizma olan Drosophila melanogaster (meyve sineği) üzerinde BFA ile indüklenen oksidatif strese karşı VA'nın koruyucu etkisinin çeşitli parametrelerle belirlenmesi amaçlandı. Bu kapsamda, endokrin bozucu kimyasal BFA (25 mM) ve bilinen antioksidan koruyucu VA'nın (0.1, 0.5 ve 1 mg/L) çeşitli dozlarına tek başına ve kombinasyon halinde maruz bırakıldı. BFA ile muamale edilen ortamda yetişen D.melanogaster bireylerinde; reaktif oksijen türlerinde (ROS) ve lipid peroksidasyonunda (LPO) artış gözlenirken, antioksidan enzim aktivitelerinde (SOD, CAT, GSH) azalma; Comet testi ile DNA hasarında artış; çeşitli immün ve hücresel stres genleri (SOD, CAT, gclc ve hsp70) ile detoksifikasyon yolunda rol oynayan Keap1 ve CncC=Nrf2 gen ekspresyon seviyelerinde artış; gelişimsel parametrelerde (larval toksisite, larva sürünme, tırmanma testi ve hayatta kalma, gıda alım analizi ve larva vücut ağırlğı uzunluğu değişiminde azalma olduğu ortaya çıkarıldı. BFA'ya maruz kalan gruba 0.1, 0.5 ve 1 mg/L dozlarında uygulanan VA tedavisi sonucunda artan VA dozlarına bağlı olarak lipid peroksidasyonunun azaldığı, antioksidan enzim aktivitelerinin iyileştiği ve DNA hasarında düzelme olduğu gözlemlendi. VA ayrıca larvaların gelişim parametrelerinde de iyileştirici etkiler gösterdi. Bu çalışma, çevresel toksinlere karşı doğal bileşiklerin potansiyel koruyucu etkilerini ortaya koymakta ve BFA'nın zararlı etkilerinin doğal bir antioksidan olan VA'nın azaltabildiği gözlendi. Bu bulgular, hem çevre hem de insan sağlığı için önem arz etmekte ve doğal bileşiklerin endüstriyel toksinlere karşı koruyucu bir rol üstlenebileceğini desteklemektedir.