Bitlis geleneksel konutlarının zeydan mahallesi ölçeğinde mekânsal dizim ve görünür alan bağlamında incelenmesi

Bitlis, kent merkezinden geçen, tarihte stratejik öneme sahip İpekyolu sebebiyle tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış, bu durum kente önemli arkeolojik ve kentsel sit alanları kazandırmıştır. Bu sit alanları içerisinde kent dokusunu oluşturan en önemli yapılar Bitlis geleneksel konutlarıdır. Bu konutların konumlanmasında Bitlis'in coğrafi yapısı ve iklim koşulları oldukça etkilidir. Tezde, bu etkilerin yanında birtakım sosyal ve kültürel etkiler program analizleri kullanılarak araştırılmıştır. Tez, beş bölümden oluşmaktadır. Tezin ilk bölümünde teze kısaca giriş yapılmış, ikinci bölümünde ise tezde faydalanılan çalışmalardan oluşan literatür özeti yapılmıştır. Materyal ve metot bölümünde tezin amacı, kapsamı ve metodu açıklanmıştır. Tezin dördüncü bölümünde, mekânsal dizim kuramı tanımlanarak mekânsal dizim analizinin amacı, uygulama alanları ve parametreleri anlatılmıştır. Ayrıca, analizde kullanılan Agraph programına dair bilgilere yer verilmiştir. Görünür alan yöntemine değinilerek, görünür alan analizinin amacı, uygulama alanları ve görünür alan grafikleri anlatılmıştır. Görünür alan analizinin yapıldığı Depthmap programı ve bu programla yapılacak birtakım analizler anlatılmaktadır. Çalışmanın yapıldığı kent olan Bitlis'in tarih boyunca nasıl bir gelişim kaydettiğinin anlatıldığı bu bölümde, araştırılan geleneksel konutların bulunduğu Zeydan Mahallesi, Bitlis kent dokusu ve Bitlis geleneksel konutlarının özelliklerine değinilmiştir. Geleneksel konutların programlar vasıtasıyla yapılan mekânsal dizim ve görünür alan analizleri ve bu analizlerin bulgularına değinilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışmayla Bitlis geleneksel konut oluşumunda çevresel etmenlerin yanında çeşitli sosyal ve kültürel etmenlerin aktif rol oynadığı, yapılan iki farklı analizin ayrı ayrı ve karşılaştırmalı sonuçları ile birlikte anlatılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bitlis, Zeydan Mahallesi, Mekânsal Analiz, Geleneksel Konut, Kültür