Bitlis ilinin balık yetiştiriciliğindeki mevcut durumu ve yetiştiricilik potansiyelinin belirlenmesi

Bu çalışmada, Bitlis ilinin balık yetiştiriciliğindeki mevcut durumu ve yetiştiricilik potansiyelinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla ilde bulunan toplam 5 adet alabalık yetiştiricilik tesisi ve 37 adet su kaynağında çalışmalar yürütülmüştür. Mevcut işletmelerin ve su kaynaklarının tamamına 1 yıl boyunca 3 aylık periyotlar halinde gidilmiştir. Gerçek zamanlı olarak işletmelerdeki yetkili kişi ve çalışanlarla yüz yüze yapılan anket çalışmasıyla ham veriler elde edilmiştir. Ayrıca, su kaynaklarının bazı fiziksel (sıcaklık, debi, bulanıklık) ve kimyasal (oksijen, pH, nitrat) özellikleri tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; işletmelerin %20'si vadi arasında, %40'ı dağ eteğindeki yamaçlarda ve %40'ı ise açık arazide kurulmuştur. Bu işletmelerdeki toplam 6.019 m² havuz alanında alabalık üretimi yapılmaktadır. İşletmelerdeki mevcut havuzlar yavru (644 m2), büyütme (1500 m2), anaç (2.364 m2) ve pazarlama (1.511 m2) havuzları olarak kullanılmaktadır. İşletmelerin %80'inin üretimde kaynak suyunu kullandığı, %20'sinin ise göl üzerinde üretim yaptığı belirlenmiştir. Bitlis ilindeki işletmelerin yıllık üretim kapasiteleri 25-100 ton arasında değişmektedir. İşletmelerin il genelindeki toplam proje kapasitesi 211 ton/yıl, fiili kapasitesi 176 ton/yıl ve ortalama kapasite kullanım oranı ise %74,21±35,46'dır. Bu işletmelerin %60'ı ihtiyaç duydukları yıllık 6.250.000 adet yavru balığı kendi kuluçkahanelerinde üretirken, %40'ı ise ihtiyaç duyduğu yıllık 130.000 adet yavru balığı dışarıdan satın almaktadır. Mevcut işletmelerin %80'inin beton ve toprak havuzlarda, %20'sinin ise ağ kafeslerde balık üretimini yaptığı tespit edilmiştir. Bitlis ilindeki işletmelere ait toplam fiili üretim; %94,3 oranında beton ve toprak havuzlarda, %5,7 oranında ise ağ kafeslerde gerçekleşmektedir. Bitlis ilindeki balık üretim tesisleri %100 şahıs işletmesi olarak faaliyet göstermektedir. İşletmelerin %20'sinin öz sermaye kullandıkları, %80'inin de öz sermaye haricinde teşviklerden faydalanarak faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. Bu ildeki mevcut işletme sahiplerinin %60'ı 44-52, %40'ı ise 53-63 yaş aralığındadır. Bunların %40'ı ilkokul, %20'si ortaokul ve %40'ı ise lise mezunudur. Mevcut işletmelerde toplam 20 kişi çalışmakta olup bunların %70'i ilköğretim, %25'i lise ve %5'i ise lisans mezunudur. Toplam personelin %95'i erkek, %5'i ise bayandır. İldeki su kaynaklarının ortalama sıcaklık değerleri 9,51-14,42 ºC arasında olup debisi 6,75-426,3 L/sn, bulanıklığı 0,55-12,95 JTU, çözünmüş oksijeni 4,86-9,25 mg/L, pH'sı 6,27-9,76 ppm ve nitrat düzeyi 0,00-14,70 mg/L aralığında değişmektedir. Bitlis ilindeki kültür balığı üretiminin nicelik ve nitelik olarak verimliliğin artırılabilmesi, üretimin optimize edilebilmesi, geleceğe yönelik projeksiyonların yapılabilmesi, su ürünleri üretiminin il, bölge ve ülke ekonomisine olan katkılarının artırılabilmesi için; mevcut gökkuşağı alabalığı tesisleri yapısal, teknik ve ekonomik yönlerden geliştirilmelidir. Sonuç olarak, bölgede kültür balıkçılığı verileri istenen düzeyde olmasa da devlet desteğinin her geçen yıl artması ve çeşitlilik kazanması, teknolojik gelişmeler ve potansiyel su kaynaklarının balık üretiminde kullanılmasıyla birlikte kültür balıkçılığına olan ilgi de her geçen gün artacaktır.