Böbrek nakli alıcılarında kronik rejeksiyon gelişiminde vitamin D ve vitamin D reseptör düzeyinin rolü

D vitaminin böbrek fonksiyonlarına koruyucu etkisi olduğunu düşündüren ve greft sağkalımını uzattığını düşündüren çok sayıda çalışma vardır. Çalışmamızın amacı böbrek nakli alıcılarında vitamin D düzeyi ve immun hücrelerdeki vitamin D reseptör düzeyinin ile kronik rejeksiyon gelişimi arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Son 16 yıl içinde Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde böbrek nakli yapılan ve 2013-2014 böbrek nakli polikliniğinde takip edilen, nakli üzerinden en az 3 ay geçmiş, 18 yaşından büyük 42 kişi renal transplantasyon grubu olarak alındı. Renal biyopsi ile kronik rejeksiyon tanısı alan 25 kişi kronik rejeksiyon koluna alındı. Böbrek fonksiyonları stabil giden 17 kişi ise; renal fonksiyonları stabil gidenler koluna alındı. İç Hastalıkları Polikliniğine başvuran bilinen bir sistemik hastalığı olmayan ve D vitamini ve analogları almayan 18 yaşından büyük 28 kişi de sağlıklı kontrol grubu olarak, çalışmaya gönüllü olarak alındı. Hasta kontrol grubu, sağlıklı kontrol, kronik rejeksiyon grubundan serum örneği alındı ve 25(OH)D3 vitamini, 1,25(OH)2D3 vitamini düzeyleri ve CD4+, CD8, CD14+, CD56+ hücrelerdeki VDR yüzdeleri ölçüldü. Hastaların serum örnekleri alındığı dönemdeki hastanenin bilgisayar kayıt sistemi olan Miamed'den PTH düzeyi, kalsiyum ve fosfor düzeylerine ulaşıldı ve kaydedildi. Üç grupta yaş, cinsiyet gibi demografik özellikler açısından karşılaştırıldığında istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Kronik rejeksiyon grubu, hasta kontrol grubu, sağlıklı kontrol grubu olmak üzere 3 grubun CD4+ hücrelerde VDR yüzdesi karşılaştırıldığında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,05). CD4+ hücrelerdeki VDR yüzdesi sağlıklı kontrol grubunda hasta kontrol grubuna göre, hasta kontrol grubunda ise, kronik rejeksiyon grubuna göre daha yüksektir. Kronik rejeksiyon grubu, hasta kontrol grubu, sağlıklı kontrol grubu olmak üzere 3 grubun CD8+ hücrelerde VDR yüzdesi karşılaştırıldığında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık saptanmamıştır (p=0,076). CD8+ hücrelerdeki VDR yüzdesi sağlıklı kontrol grubunda hasta kontrol grubuna göre, hasta kontrol grubunda kronik rejeksiyon grubuna göre daha yüksektir. Kronik rejeksiyon grubu, hasta kontrol grubu, sağlıklı kontrol grubu olmak üzere 3 grubun CD14+ hücrelerde VDR yüzdesi karşılaştırıldığında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,05). CD14+ hücrelerdeki VDR yüzdesi hasta kontrol grubunda kronik rejeksiyon grubuna göre daha yüksek saptanmıştır. Kronik rejeksiyon grubu, hasta kontrol grubu, sağlıklı kontrol grubu olmak üzere 3 grubun CD56+ hücrelerde VDR yüzdesi karşılaştırıldığında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,05). CD56+ hücrelerdeki VDR yüzdesi hasta kontrol grubunda kronik rejeksiyon grubuna göre daha yüksek saptanmıştır. Kronik rejeksiyon grubunda hasta kontrol grubuna göre inaktif D vitamini, aktif D vitamini düzeyleri ve tüm immun hücrelerde VDR yüzdesi daha düşüktür. Kronik rejeksiyon grubunda PTH düzeyleri çok daha yüksektir. Sonuçta, baskılanamayan PTH, FGF-23'ün sentezini arttırır. FGF-23, D vitamini katabolizmasını arttırır ve 1-α hidroksilaz enzimini inhibe eder. Kronik rejeksiyon grubunda VDR yüzdesinin daha düşük olmasının nedeni; inaktif D vitaminin aktif D vitaminine dönüşmesinin azalmasıyla VDR gen transkripsiyonu ve VDR ekspresyonunun azalmasıyla açıklanabilir. VDR sentezinin neye bağlı olduğu tam bilinmemektedir fakat kalsitriol düzeyi, kalsitriol katabolizmasına bağlı olduğu düşünülür. Ayrıca PTH, serum kalsiyum, fosfor düzeyindeki değişikliklerin VDR sentezini etkilediği yapılan çalışmalarda gösterilmiştir (120,121). Yine VDR sentezinin hücre tipine özgü olarak farklılık gösterdiğini doğrulanmıştır (123,124). Çalışmamızın sonucunda D vitamini eksikliğinin renal transplant hastalarında önemli olduğunu düşündürmektedir. Sonuçlar; D vitamini yerine koyma tedavisinin immun fonksiyonlar, greft sağ kalımı üzerinde olumlu etkisi olabileceğini düşündürmektedir. Ancak bunun için daha çok sayıda araştırmaya ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Böbrek nakli alıcıları, vitamin D, VDR, kronik rejeksiyon