Bölgesel kalkınmada sosyal sermayenin rolü: Zonguldak ili örneği

Sosyal sermaye kavramı son dönemlerde siyaset bilimi, sosyoloji gibi bilim dallarıyla birlikte iktisatta da yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda, kalkınmanın ve özellikle bölgesel kalkınmanın sağlanmasında önemli bir araç olarak kabul edilen sosyal sermaye ile ilgili çalışmaların sayısı artmaktadır. Bu çalışmada, bölgesel kalkınmada önemli rolü olduğu ifade edilen sosyal sermayenin düzeyi ve belirleyicileri, oldukça eski bir şehir olmasına rağmen önemli kalkınma sorunları yaşayan Zonguldak ili örneğinde belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla Zonguldak il merkezindeki bireylerden oluşan 900 kişilik bir örnek kütle üzerinde saha çalışması uygulanmıştır. Saha çalışmasında kullanılan anket, uluslararası literatürde sosyal sermayeyi belirlemede kullanılan göstergelerden yararlanılarak 5'li likert ölçeği formatında hazırlanmıştır. Bu göstergeler güven endeksi, network endeksi ile karşılıklı yardımlaşma ve ortak işbirliği endeksi olarak belirlenmiştir. Çalışmada, öncelikle Zonguldak il merkezinde genel olarak sosyal sermaye düzeyi belirlenmiş, daha sonra da eğitim, meslek, gelir düzeyi ve doğum yeri gibi faktörlerin sosyal sermaye düzeyiyle ilişkisi Ki-kare testi kullanılarak ortaya konulmuştur. Saha çalışmasından elde edilen sonuçlara göre, Zonguldak il merkezindeki bireylerin güven endeksinin orta düzeyde, resmi ve gayri resmi ağlara katılım endeksinin çok düşük, karşılıklı yardımlaşma ve ortak işbirliği endeksinin yüksek ve genel sosyal sermaye endeksi seviyesinin ise düşük olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında, çalışmada yaş ve eğitim düzeyi arttıkça sosyal sermaye düzeyinin azalması gibi ilginç sonuçlar da elde edilmiştir. Bu sonuçlar, Zonguldak'ta sosyal sermaye düzeyini geliştirmeye yönelik politikaların geliştirilmesi ve bunların hızlı bir şekilde uygulamaya geçirilmesi zorunluluğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda öncelikle ilde aidiyet duygusunun geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılmalı, bu doğrultuda sosyal örgütlenme ve işbirliğini artıracak yapılar ve kurumlar oluşturulmalıdır.