Effect of 2,4-D and Dicamba on the callus production and regenaration of einkorn (Triticum monococcum ssp. monococcum) and bread wheat (Triticum aestivum L.)under boron toxicity

Buğday, geçmişte tarımın ilk ortaya çıkmasından günümüze kadar insanlık tarihinin önemli bir parçası olmuştur. İlk kültüre alınan tür olan IZA (Einkorn) (Triticum monococcum subsp. monococcum) bu tarihsel sürecin önemli bir parçasıdır. Ayrıca ekmek yapmak için kullandığımız ekmeklik buğday (Triticum aestivum), günümüzde dünyada insan beslenmesi için büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, diploid ve heksaploid buğday türleri olan IZA ve tescilli Tosunbey buğdaylarının olgun embriyoları iki farklı oksin türünün (2,4-D ve Dicamba) dört farklı konsantrasonu (0, 1, 2 ve 4 mg/L) ile beş farklı doz bor stresi (0, 6.2, 12.4, 24.8 ve 37.2 mg/L) altında embriyo kültürü uygulanarak kallus oluşumu sağlanmıştır. Oluşan kalluslar daha sonra re-jenerasyon sağlamaları için 3 farklı BAP konsantrasonu (0 mg/L, 0.5 mg/L, 2 mg/L) bulunan ortamlara taşınmışlardır. Rejenere ve belli bir uzunluğa erişen örnekler gelişimlerini sağlamaları için aynı besi ortamına sahip magenta kutularına taşınmışlardır. Laboratuvar şartlarında gelişen embriyolar magenta kutularında 6-7 cm uzunluğa ulaştıktan sonra toprağa alıştırılmaları sağlanmıştır. IZA buğdayı için, 2,4-D içeren ortamlarda en yüksek ve düşük kallus ağırlığı 3.54 g ve 1.99 g olmuştur. Dicamba içeren ortamlarda ise 3.71 g ve 2.02 g bulunmuştur. Ekmeklik buğday için, 2,4-D içeren ortamlarda 1.20 g ve 2.57 g olurken Dicamba'da 1.68 g ve 3.46 g gözlemlenmiştir. Kallus boyutları IZA buğdayı için, 2,4-D'de sırasıyla 0.79 cm ve 0.95 cm bulunmuştur. Dicamba için 0.87 cm ve 1.10 cm olmuştur. Ekmeklik buğdayda, 2,4-D için sonuçlar 0.78 cm ve 1.01 iken Dicamba'da 0.98 cm ve 1.22 cm'dir. En yüksek re-jenerasyon kapasitesi sırasıyla IZA buğdayın %71.33 iken ekmeklik buğdayda %65.33 olmuştur. En düşük re-jenerasyon kapasitesi ise IZA buğdayında %6 iken ekmeklik buğdayda %7.33 bulunmuştur. Bitkicik sayısı bakımından en yüksek değer IZA buğdayında 3.08 iken ekmeklik buğdayda 3.71 görülmüştür. En düşük değerler ise yine IZA buğdayında 1.33 iken ekmeklik buğdayda 1.29 olmuştur. Bu sonuçlar IZA buğdayının bor stresine doku kültürü seviyesinde ekmeklik buğdaya göre daha avantajlı olduğunu göstermektedir. Öte yandan bitki oluşması ve gelişmesi açısından ekmeklik buğday IZA buğdayına göre daha etkili olmuştur.