Borsa İstanbul (BIST)'da işlem gören perakende ticaret şirketlerinin finansal performans analizi: Entropi, TOPSIS ve promethee metotları

Günümüzde ekonomide yaşanan yoğun rekabet ortamı, küreselleşme ve sermaye hareketliliği nedeniyle şirketlerin finansal performanslarının analiz edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu analizler; karar verici olan yöneticiler, sektörde yer alan rakipler, alacaklılar, kredi kuruluşları, mevcut ve potansiyel yatırımcılar için faydalı bilgiler sunmaktadır. Çalışmada, Borsa İstanbul (BIST) perakende ticaret sektöründe işlem gören ve verilerine eksiksiz ulaşılabilen 9 şirketin (2024 yılında 8 şirket) finansal performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile analiz edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla şirketlerin 2017-2024 yıllarını kapsayan 8 yıllık döneme ait mali tablolarından elde edilen 13 finansal oran hesaplanmıştır. Bu veriler, Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP)'nun resmi sitesinde yayınlanan şirketlerin yıllık gelir tablosu ve bilançolarından elde edilmiştir. Kriter ağırlıklarının hesaplanmasında Entropi yöntemi, performans analizi için ise TOPSIS ve PROMETHEE yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan Entropi yöntemi ile elde edilen sonuçlar yıllara göre farklılık göstermekle birlikte en yüksek ağırlığa sahip kriterlerin genellikle; stok devir hızı, alacak devir hızı, net kar marjı ve nakit oran kriterleri olduğu söylenebilir. Performans analizi kapsamında sonuçlar değerlendirildiğinde 2017-2024 yıllarını kapsayan dönemdeki TOPSIS ve PROMETHEE yöntemlerinin ortalaması ve sıralamasına göre en iyi performansa sahip ilk üç şirket sırasıyla MEPET, CASA ve MGROS olurken; CRFSA, TKNSA ve BIZIM şirketleri ise en alt sırada yer almışlardır. TOPSIS ve PROMETHEE yöntemi ile elde edilen sonuçlar yıllara göre değerlendirildiğinde; her iki yöntemde de 2017, 2018, 2023 yıllarında MEPET şirketinin; 2019, 2021 ve 2022 yıllarında ise CASA şirketinin en iyi performansa sahip olduğu değerlendirilmiştir. 2020 ve 2024 yılında ise TOPSIS yöntemine göre MEPET şirketinin, PROMETHEE yöntemine göre ise BIMAS (2020) ve MAVI (2024) şirketlerinin en iyi performansa sahip olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, çalışmada kullanılan her iki yöntemin tamamen aynı sonuçlar vermemesine rağmen benzer sonuçlar verdiği değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Finansal Performans Analizi, Borsa İstanbul (BIST), Çok Kriterli Karar Verme, Entropi, TOPSIS, PROMETHEE.