Borsa İstanbul'da ilk halka arzlarda düşük fiyatlandırma, kısa ve uzun dönem fiyat performansına etki eden faktörlerin analizi

Bu çalışmada 2010-2022/5 yılları arasında BİST'de ilk kez halka arzı gerçekleşmiş 183 pay senedinde düşük fiyatlandırma olgusu, kısa dönem performanslarını etkileyen faktörler çoklu doğrusal regresyon analizi ve ANOVA analizleriyle araştırılmıştır. Ayrıca çalışmada BİST'de 2010-2018 yılları arasında ilk kez halka arzı gerçekleşmiş 106 şirketin pay senetlerinin 3 yıllık uzun dönem performansları ve bu performanslarını etkileyen şirkete özgü-makroekonomik faktörlerin ve yatırımcı duyarlılığının uzun dönem getirileri üzerindeki etkisi panel veri analiziyle araştırılmıştır. Çalışmada ilk işlem günü pozitif getiri olduğu, düşük fiyatlama yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. En yüksek ortalama anormal getiri 1. gün görülmüştür. 2. Günden itibaren ortalama anormal getirilerde düşüş gözlenmiştir. Ortalama anormal getiriler ilk 6 gün pozitif iken, 7. günden itibaren negatif değerler almıştır. Kaldıraç oranı, varlıklar ve halka arzdan elde edilen net hasılatın düşük fiyatlandırma üzerinde negatif etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, değişen risk kompozisyonunun yüksek ilk gün anormal getiriyi açıklayamadığını göstermektedir. En yüksek ilk gün getirisi madencilik, elektrik gaz ve su, teknoloji, eğitim, sağlık spor, inşaat, ulaştırma ve diğer sosyal hizmetler, tarım orman ve balıkçılık, mesleki bilimsel ve teknik faaliyetler, idari ve destek hizmet faaliyetleri, toptan ve perakende ticaret sektörlerinden oluşan diğer sektör grubunda gerçekleşmiştir. Sıcak halka arz piyasasının varlığını araştırdığımız çalışmamızda fırsatlar penceresinden yaralanan firmaların ilk gün getirileri, daha az halka arz hacminin olduğu yıllarda halka arzını gerçekleştiren firmalarınkinden farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. İlk gün anormal getiriler, 30 günlük birikimli anormal getirilerin standart sapması, halka arz öncesi 30 günlük endeks standart sapması, likidite oranı bağımsız değişkenlerinin 30 günlük birikimli anormal getiriler ile arasında istatiksel olarak anlamlı ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yüksek risk kategorisindeki halka arzların 30 günlük birikimli anormal getirilerinin düşük ve orta risk kategorisindeki firmaların getirilerinden daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmamızda uzun dönem getirilerini etkileyen şirkete özgü faktörlerin temettü verimi, net kar marjı, borç/özkaynak oranı, faaliyet giderleri/net satış oranı, net borç büyüme rakamları, aktif karlılık oranları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. GSYH, TGE ve altın fiyatlarındaki değişimin uzun dönem getirileri etkileyen makroekonomik faktörler olduğu gözlemlenmiştir. Uzun dönem getirilerin yatırımcı duyarlılığından etkilenmediği sonucuna ulaşılmıştır.