Bosna Hersek'in Avusturya Macaristan tarafından ilhakı (1908)

Balkanlarda önemli bir konumu olan Bosna-Hersek, 19. Yüzyılının ikinci yarısında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun hedefi olmuş ve 1875 Bosna-Hersek isyanıyla birlikte bir doğu sorunu olarak Avrupa siyasetine yansımıştır. 19. yüzyılın siyasi grupları arasında kendine yer bulamayan ve değişen siyasi dengelere ayak uyduramayan Osmanlı Devleti, 1878 Berlin Antlaşması ile Balkanlar'daki topraklarının çoğunu kaybetmiş ve Bosna'yı terk etmek zorunda kalmıştır. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından işgal edilene kadar çoğunluğu Müslüman olan Hersek, Berlin Kongresi'nin 25. Maddesi uyarınca Avusturya-Macaristan ordularınca işgal edilmiş ve nihayetinde 1908 yılında ise ilhak edilerek Balkanlarda bir krize sebep olmuştur. Avusturya Macaristan ilhakı kendini sözde saldırılara karşı koruduğu bir eylem olarak değerlendirmiştir. İlhak olayı hem Bosna-Hersek topraklarında hem de Osmanlı topraklarında tepkiye yol açmıştır. Osmanlı topraklarında Avusturya'ya karşı boykotaja yol açmıştır. Bosna-Hersek'te ise ilhak farklı görüşlerle karşılanmıştır. İlhak'ı Bosna-Hersek'te yaşayan Sırplar ve Müslümanlar protesto ederken, Hırvatlar bu durumu memnuniyetle karşılamışlardır. Ayrıca Bosna-Hersek'teki milliyetçi gençlik de ilhakı protesto etmiştir. Bosna-Hersek topraklarında yaşanan İlhak krizi Dünya Savaşı'nın fitilini ateşleyecek ve 20. Yüzyılda Dünya ve Balkanlardaki gelişmeleri şekillendirecektir. Avusturya-Macaristan'ın Bosna-Hersek'i ilhak etmesi üzerine Bosna Aydınları Mebusan Meclisine Layihalar sunmuşlardır. Tezimizde ilk kez kullanılan ve günümüz Türkçesine çevrilen bu Layihalarda; Avusturya Macaristan Devleti'nin Bosna Hersek üzerindeki emelleri konu alınmıştır. 400 seneden beri Bosna Hersek'in Osmanlı toprağı olduğunu ve Bosnalıların sınır bekçiliği yaparak kutsal bir görev yaptıkları ifade edilmiştir. Her üç layihada da özetle Bosna-Hersek'in Osmanlı kültürü ile yoğrulmuş olduğu ifade edilmiştir. Bundan dolayı Bosna-Hersek'in Avusturya Macaristan Devletine terk edilmemesi gerektiği üzerinde önemle durulmuştur ve Avusturya'nın Bosna'yı ilhakına olan tepkiler dile getirilmiştir. Bu layihalar Bosna-Hersek İlhak krizini ayrıntılandırması açısından önemli olmuştur. Bosna-Hersek'in ilhakı Osmanlı İmparatorluğu'nu ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nu birçok açıdan etkilemiş ve Avrupa'da siyasi ittifakların oluşmasına yol açmıştır. Bu, Birinci Dünya Savaşı'na giden yolda siyasi durumun gözden geçirilmesine ve yeni siyasi hiziplerin oluşmasına yol açtı. Bu nedenle Bosna-Hersek'in ilhakı hem Osmanlı hem de Avrupa tarihinde önemli bir yer tutar. Dolayısıyla Bosna'nın 1878'de Avusturya-Macaristan tarafından işgali ve ilhaka giden sürecin incelenmesi önemlidir. Bu çalışma, Bosna-Hersek İsyanının yol açtığı Bosna krizinin ardından, Bosna-Hersek'in, 1877-1878 Berlin Antlaşması'nın 25'nci maddesi uyarınca Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından işgalini, Bosna-Hersek kaynaklarına, Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerine dayanarak ve özellikle Boşnak aydınların kaleme aldığı üç layihaya vurgu yaparak 1908'de oldubitti ile gerçekleşen Bosna'nın ilhakını analitik bir bakış açısıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır.