Buğdayın su ayak izi üzerine karşılaştırmalı bir değerlendirme

2022 yılı verilerine göre Türkiye'de toplam sektörel su kullanım miktarı yaklaşık 57 milyar m3 olup bunun 44 milyar m3'ü tarımsal sulamadan ( %77), 13 milyar m3'ü ise içme kullanma ve Sanayi'nden %13) kaynaklanmaktadır. Falkenmark Göstergesine göre; kişi başına yıllık su potansiyelinin 1000 m3, 500 m3 ve < 500 m3 olması sırasıyla su stresi, su kıtlığı ve kesin su kıtlığı durumunu göstermektedir. Türkiye'de 2022 yılında kişi başı su potansiyeli 1313 m3/yıl iken bu potansiyelin 2030 yılına kadar 757 m3/yıla düşeceği ve bu duruma bağlı olarak ta bu tarihten sonra ülkemizin su fakiri ülke statüsüne geçeceği beklenmektedir. Bu noktadan hareketle bu tez çalışmasında; Türkiye tarımı içinde ekonomi, beslenme ve sosyokültürel açıdan önemli yeri olan buğdayın su ayak izi incelenmiştir. Türkiye genelinde 2004, 2010 ve 2023 yılları için yapılan hesaplamalara göre kışlık ekmeklik buğday üretiminin toplam su ayak izi 33,52 – 40,00 Mm3/yıl, makarnalık buğday su ayak izinin yalnızca 6,59 Mm3'dür. Kışlık ekmeklik buğday üretiminin toplam WF: Türkiye genelinde 51 Mm3/ton , Fırat havzasında 6,81 Mm3/ton, Dicle havzasında 6,6 Mm3/ton, Diyarbakır ilinde 1,4 Mm3/ton, Sivas ilinde 346 m3 /ton, Kırıkkale ilinde 2120,3 m3/ton olarak hesaplanmıştır. Türkiye geneli, havza, bölge ve iller düzeyinde yapılan buğday su ayak izi hesaplamalarına göre; buğday üretimin toplam su ayak izinin en büyük bileşeni yeşil su ayak izidir ve dolaysıyla da mavi-yeşil su ayak izi oranı düşüktür. Türkiye' nin kışlık ekmeklik buğday yeşil su ayak izi; Türkiye geneli için 45 Mm3/ton, Fırat havzasında 3,36 Mm3/ton, Dicle havzasında 3,63 Mm3/ton, Diyarbakır ilinde 1 Mm3/ton, Sivas ilinde 340 m3/ton, Kırıkkale ilinde 1991 m3/ton olarak hesaplanmıştır. Bu bulgulara göre Türkiye'de buğday üretimi, esas olarak kuru tarım koşullarında yapılması nedeniyle yağmur suyuna bağlılık göstermektedir. Buğday WF bakımından iller ve bölgeler içinde ve arasında genellikle farklılıklar çıkmaktadır. Bu durum illerin ve bölgelerin toprak yapısı, su kaynakları ve bunların yönetimi, iklim koşulları, tarım uygulamaları, su ayak izini hesaplamada kullanılan modeller vb. faktörlerin değişiminde ileri gelmektedir. Anahtar kelimeler: Türkiye, tarım, buğday, su ayak izi