Buhari'ye yöneltilen bazı tenkitler

İslam âlimleri tarafından Kur'an'dan sonra en sahih ikinci kaynak olarak kabul edilen ve Türk illerinin yetiştirdiği meşhur muhaddis Muhammed b. İsmail el-Buhârî (194-810/256-870) tarafından kaleme alınan el-Câmiu's-Sahîh, X. asırdan itibaren her yönüyle (müsbet-menfî) kritik edilmiştir. Müellifinin gayesi, Hz. Peygamberin en sahih hadislerini bir araya getirmek olan bu eser, (özellikle) ihtiva ettiği hadislerin gerek metin ve gerekse senedleri/râvîleri yönünden bazı müslüman âlimlerin eleştirileriyle karşılaşmıştır. XIX. asırdan itibaren bu tenkitlere, müsteşrikler de iştirak etmişlerdir. Bu çalışmada, tarih boyu el-Câmiu's-Sahîh'e yöneltilen her türlü tenkit, ana hatlarıyla ele alınmış ve bunların ilmî değeri üzerinde mukayeseli biçimde araştırma yapılmıştır. Eleştirenlerinden fazla savunanları bulunan bu hadis musannefinin, hadis usûlü kaidelerine ne ölçüde mutabık kalarak yazıldığı incelenmiş, hakkında menfi olarak hiç söz sarf etmeyenlerle edenlerin bakış açılan arasındaki fark işlenmeye çalışılmıştır. Tenkitlere geçmeden önce, eseri yazanın hayâtı ve yaşadığı devrin şartlan hem hadis tarihi hem de siyâsî tarih bakımından gözden geçirilmiş, hadis tenkîdiyle ilgili birtakım konular kısaca açıklığa kavuşturulmuştur. Bununla, Buhârî'nin Sahîh'ine yöneltilen tenkitlerin bir bütünlük içerisinde mülâhaza edilmesi hedeflenmiştir.